Buxoro-viloyatidan-tushgan-savollarga-javoblar

Savol: Asosiy faoliyati metangaz sotish bo‘lgan MCHJ shaklidagi korxona balansida 0,37 gektar yer maydonida (egalik huquqi asosida) binolar hamda 0,80 gektar yer maydonida joylashgan ishlab chiqarish binolari mavjud. MCHJda 1 ta ta’sischisi bor. Ushbu ta’sischining 2-korxonasi ham (MCHJ) mavjud bo‘lib, 1-korxona 0,37 gektar yer maydonini 2017 yildan boshlab 2-MCHJga beg‘araz tarzda umumiy ovqatlanish faoliyatini amalga oshirish uchun bergan (ijara shartnomasida ijara summasi beg‘araz ko‘rsatilgan). 2018 yil 01-apreldan yer solig‘i summasini (1 gektardan ortiq bo‘lgani) uchun 1-korxona to‘layapti.

1. Beg‘araz berilgan binolardan foydalanganlik uchun foydalanuvchi va bino egasi bo‘lgan korxonalarda qanday soliq oqibatlari yuzaga keladi?

2. YaST eng kam miqdorini hisoblashda yer maydonini qaysi korxonalar hisobga olishi lozim?

Javob: Foydalanuvchi korxonada ushbu turar-joydan beg‘araz foydalanganligi natijasida kelib chiqadigan daromadi uning boshqa daromadlari tarkibiga kiritiladi. Tekinga olingan mulkiy huquqning qiymati bozor qiymatida hisoblanadi (SK, 135 modda). Uy-joydan tekinga foydalanish, ya’ni ijara to‘lovisiz foydalanishning bozor qiymati davlat tomonidan belgilangan ijara haqining minimal stavkalaridan kelib chiqqan holda hisoblanadi. 

Boshqa daromadlar korxonaning qaysi soliq tizimidaligiga qarab soliq solinadigan bazaga qo‘shiladi. Agar korxona umumbeligalangan soliqlarni to‘laydigan bo‘lsa, ushbu hisoblangan ijara haqi uning boshqa daromadlariga kiritiladi va foyda solig‘iga solinadi (SK, 129 modda).

Agar korxona YaSTda bo‘lsa, uning boshqa daromadlari asosiy faoliyati uchun o‘rnatilgan YaST stavkasi bo‘yicha soliqqa tortiladi (SK, 355 modda).

Binoga egalik qiluvchi korxona YaST yoki umumbelgilangan soliqlar to‘lovchisi bo‘lishidan qat’i nazar yer va mulk solig‘ini to‘lashi zarur.

Mol-mulk solig‘ini to‘lovchilari – O‘zbekiston hududida soliq solinadigan mol-mulkka ega bo‘lgan yuridik shaxslardir (SK, 265 modda). Soliq solish obyektlari SKning 266-moddasida ko‘rsatilgan.

Er solig‘ini to‘lovchilari – mulk huquqi, egalik qilish huquqi, foydalanish huquqi yoki ijara huquqi asosida yer uchastkalariga ega bo‘lgan yuridik shaxslar, shu jumladan O‘zbekiston Respublikasining norezidentlaridir (SK, 279 modda).

2. 2019 yilning 1 yanvaridan boshlab yagona soliq to‘lovining eng kam miqdori bekor qilingan (26.12.2018 y. №PQ-4086-son Qarorning 3-bandi).

Savol: Korxona yagona soliq to‘lovchisi hamda “2017-2019 yillarda to‘qimachilik va tikuv trikotaj sanoatini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari dasturi to‘g‘risida”gi PQ-2687-son Qaror bo‘yicha imtiyozga ega. 2885-sonli Nizomning 1-ilovasida nazarda tutilgan to‘qimachilik va tikuv-trikotaj sohasida nooziq-ovqat iste’mol tovarlarini ishlab chiqarishga ixtisoslashgan korxonalar jumlasiga “hisobot davri yakunlari bo‘yicha umumiy sotish hajmida shunday tovarlarni ishlab chiqarishdan tushgan tushumlar ulushi kamida 60 foizni tashkil etadigan korxonalar kiradi” deb ko‘rsatilgan. Korxona kreditorlik qarzlarini hisobot davri yakuni bo‘yicha daromadga olgan.

Yagona soliq to‘lovi bo‘yicha imtiyozga ega korxonaning boshqa daromadlariga ham imtiyoz qo‘llanadimi?

Javob: To‘qimachilik va tikuv-trikotaj tarmog‘ining nooziq-ovqat iste’mol tovarlari ishlab chiqarishga ixtisoslashgan mikrofirmalar va kichik korxonalar 2020 yilning 1-yanvariga qadar foyda solig‘i va mulk solig‘i to‘lashdan, yagona soliq to‘lovidan ozod qilinganlar (21.12.2016 y. NPQ-2687 14-bandi).

Nooziq-ovqat iste’mol tovarlari ishlab chiqarishga ixtisoslashayotgan korxonalar jumlasiga hisobot davri yakunlari bo‘yicha umumiy sotish hajmida belgilangan ro‘yxatdagi tovarlarni ishlab chiqarishdan tushgan tushumlar ulushi kamida 60 foizni tashkil etadigan korxonalar kiradi (AV 16.05. 2017 y. №2885-son bilan ro‘yxatga olingan Nizom).

Agar korxonangiz ushbu imtiyozdan foydalanish huquqiga ega korxonalar toifasiga kirsa, uning boshqa daromadlariga ham, jumladan, kreditorlik qarzlarini hisobdan chiqarishdan olgan daromadiga ham YaST bo‘yicha imtiyoz qo‘llanadi.

Savol: Meni viloyatdagi uyimda qarindoshimni propiskaga qo‘ysam u bilan tekinga foydalanish shartnomasi yoki boshka shartnoma tuzishim kerakmi?

Men viloyatdagi uyimga amakimni propiskaga qo‘ymoqchiman uy onam nomiga rasmiylashtirilgan, shunda men, ya’ni onam amakim bilan tekinga foydalanish shartnomasini imzolashi shartmi? Agar ha bo‘lsa, bu talab qaerda yozilgan?

Javob: Yo‘q, tekinga foydalanish shartnomasini tuzish shart emas.

Fuqaro viloyatlarda doimiy propiskaga ega bo‘lish uchun Qoraqalpog‘iston Respublikasi hamda viloyatlar tuman (shahar) ichki ishlar boshqarmasining (bo‘limining)  migratsiya va fuqarolikni rasmiylashtirish bo‘limiga quyidagi hujjatlarni taqdim etadi (O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarini doimiy propiska qilish va turgan joyi bo‘yicha hisobga olish tartibi to‘g‘risida Nizomning 4-bandi,  O‘zR VM 22.10.2018 y. 845-son qaroriga 1-ilova, keyingi o‘rinlarda – Nizom):

Nizomga 1-ilovaga muvofiq shakl bo‘yicha ariza;

O‘zbekiston Respublikasi fuqarosining pasporti;

uy-joy hujjatlarining asl nusxasi (nusxalari olinib, asli qaytariladi);

uy-joy mulkdorining (mulkdorlarining) turar joy maydoni berish to‘g‘risidagi arizasi (roziligi) yoxud agar shaxsan o‘zi berish imkoni mavjud bo‘lmasa notarial tasdiqlangan arizasi (roziligi);

nikoh tuzilganligi yoki bolalar tug‘ilganligi to‘g‘risidagi guvohnomalar, shuningdek, vasiylik yoki homiylikni tasdiqlaydigan hujjatlar (nusxalari olinib, asli qaytariladi);

propiska uchun O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan miqdorda davlat boji to‘langanligi to‘g‘risidagi kvitantsiya.

Turar joy mulkdori o‘z oila a’zolarini va boshqa shaxslarni propiskadan o‘tkazish huquqiga ega (Nizomning 6-bandi).

Savol: Ishlab chiqarish korxonasi chet eldan import kontrakti asosida TMBlar xarid qildi. Bojxona deklaratsiyasi IM-40ni rasmiylashtirishda Interaktiv davlat xizmatlari yagona portaliga import kontraktini ERI kaliti bilan kiritdi.

1. Korxona import kontraktini IDXYaPga hisobga qo‘ygach, import kontraktining qog‘oz variantini ham har ikkala taraf ham muhr va imzo bilan tasdiqlagan holda tayyorlab qo‘yishi kerakmi?

2. Import kontrakti bo‘yicha yuzaga kelgan kreditorlik qarzdorlikni chet el ta’minotchisini topolmaganligi sababli 3 yillik da’vo muddati o‘tmasidan o‘z daromadiga olishi mumkinmi?

Javob: Ha, xo‘jalik shartnomalari yozma shaklda tuzilgan va taraflar tomonidan imzolangan bo‘lishi lozim («Xo‘jalik yurituvchi subyektlar faoliyatining shartnomaviy-huquqiy bazasi to‘g‘risida»gi Qonunning 11-moddasi).

Import shartnomasi bo‘yicha kreditorlik qarzini da’vo muddati o‘tmasidan daromadga olish uchun mol yetkazib beruvchi korxonaning roziligi kerak. Bunda shartnomaga qarzdan kechish to‘g‘risida qo‘shimcha shartnoma tuzilib imzolanadi.

Savol: O‘quv markazida xodimlar xizmat safariga yuboriladi va bunda ularga xizmat safari xarajatlari uchun mablag‘ to‘lanadi.

O‘quv markazida o‘quv kurslari narxini kalkulyatsiya qilishda xarajatlar turkumiga xizmat safari xarajatlarini kiritish mumkinmi?

Javob: Ha, agar korxona xodimlari o‘quv markazi extiyojlaridan kelib chiqib xizmat safariga yuborilsa, bunday xarajatlarni o‘quv kurslari narxini kalkulyatsiya qilishda xarajatlar turkumiga kiritish mumkin.

Xarajatlarni turkumlashda “Mahsulot (ishlar, xizmatlar)ni ishlab chiqarish va sotish xarajatlarining tarkibi hamda moliyaviy natijalarni shakllantirish tartibi to‘g‘risida”gi Nizomdan foydalaning (VMning 1999 yil 5 fevraldagi 54–sonli qaroriga ilova).

Savol: YaTT tovarlarni QQS to‘lovchi tashkilotdan xarid qilgan.

YaTT o‘zining qoldiq tovarini (realizatsiya QQS oboroti bo‘lsa) yangi tashkil etgan jamiyatiga ta’sis summasi qilib kiritganda QQS hisobga olinadimi?

Javob: Yo‘q, hisobga olinmaydi.

YaTT yangi tashkil etilgan jamiyatga ta’sis hissasi sifatida tovar kiritganda jismoniy shaxs sifatida kiritadi. Jismoniy shaxslar QQS to‘lovchisi hisoblanmaydilar. Bundan tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni) realizatsiya qilishdan olingan tushumi miqdori bir milliard so‘mdan oshgan yakka tartibdagi tadbirkor maqomini saqlab qolgan holda yuridik shaxslar uchun nazarda tutilgan soliqlarni to‘lovchi YaTTlar mustasno.

Ya’ni ta’sis hissasini kiritganda siz QQS to‘lovchi va faoliyat yurituvchi YaTT sifatida emas, balki jismoniy shaxs sifatida kiritasiz. QQS to‘lovchisi bo‘lmagan shaxs tovarlarni yuridik shaxsga QQS bilan berishi mumkin emas, o‘z navbatiga yuridik shaxs ham ushbu tovarlar bo‘yicha QQSni hisobga olishga haqli emaslar (SKning 218-moddasi).

Savol: Bayram munosabati bilan korxona 5 ta xodimga (har biriga) 365 000 so‘mlik sovg‘a berdi.

Bayram munosabati bilan xodimlarga berilgan sovg‘a qiymati foyda solig‘iga tortiladimi?

Javob: Ish beruvchi tomonidan xodimlarga natura shaklida berilgan sovg‘alar qiymati jismoniy shaxslarning moddiy naf ko‘rinishidagi daromadlari hisoblanadi (SKning 177-moddasi).

Soliq to‘lovchiningSKning 177-moddasidanazarda tutilgan, jismoniy shaxsning moddiy naf tarzidagi daromadlari hisoblanadigan xarajatlari foyda solig‘i solinadigan foydani aniqlashda chegirilmaydigan xarajatlar jumlasiga kiradi (SKning 147-moddasi 3-bandi).

Savol: Korxonamizga tegishli binoni ta’mirlash uchun tuzilgan shartnoma buyicha pudratchi tashkilot bajarilgan ish dalolatnomasi va hisob-faktura taqdim qildi. Haqiqatda bajarilgan ishga qay darajada mosligini tekshirish maqsadida betaraf nazorat qiyoslash ishlarini bajaruvchi korxona bilan shartnoma tuzildi va ular tomonidan pudratchi korxona hisobvaraq-fakturada ko‘rsatilgan summadan 6% miqdorida kam ishlar bajarilganligi aniqlandi.

Agar shartnomada belgilangan ishlar pudratchi tomonidan 6 %ga kam miqdorda bajarilgan bo‘lsa, bu summa uchun pudratchi korxona schet – faktura rasmiylashtirib berilishi va QQS hisobga olinishi qanday bo‘ladi?

Javob: Korxonangiz bajarilgan ishlar hajmi 6 %ga kam chiqqanidan qat’i nazar pudratchi tomonidan qilingan ishni shartnomada ko‘rsatilgan qiymatda qabul qilishga rozi bo‘lsa, sotib olingan ishlar qiymati shartnoma narxiga teng bo‘ladi. Mos ravishda bajarilmagan ushbu ish hajmi (6 %) uchun hech qanday qo‘shimcha hujjat rasmiylashtirilmaydi va soliqlar belgilangan tartibda hisobga olinaveradi.

Qurilish pudrati shartnomasi bo‘yicha pudratchi shartnomada belgilangan muddatda buyurtmachining topshirig‘i bilan muayyan obyektni qurish yoki boshqa qurilish ishini bajarish majburiyatini oladi, buyurtmachi esa pudratchiga ishni bajarish uchun zarur sharoit yaratib berish, ishni qabul qilish va kelishilgan haqni to‘lash majburiyatini oladi (FKning 666-moddasi).

Pudratchi qurilish va u bilan bog‘liq bo‘lgan ishlarni ishning hajmi, mazmuni va ularga qo‘yiladigan boshqa talablarni belgilaydigan loyiha-smeta hujjatlariga muvofiq amalga oshirishi shart. Qurilish pudrati shartnomasida boshqa ko‘rsatmalar bo‘lmasa, pudratchi loyiha-smeta hujjatlarida ko‘rsatilgan hamma ishlarni bajarishi shart, deb taxmin qilinadi (FKning 670-moddasi).

Buyurtmachi pudratchining bajargan ishi uchun smetada nazarda tutilgan miqdorda, qonun yoki qurilish pudrati shartnomasida belgilangan muddatda va tartibda haq to‘laydi (FKning 673-moddasi).

Agar buyurtmachi 6 %lik bajarilmagan ish uchun haq to‘lashga rozi bo‘lmasa, u pudratchiga talabnoma jo‘natishi mumkin. Huquqlari va qonuniy manfaatlari buzilgan xo‘jalik yurituvchi subyekt mazkur huquq va manfaatlarni buzgan xo‘jalik yurituvchi subyektga nisbatan talabnoma bildirishga haqlidir (“Xo‘jalik yurituvchi subyektlar faoliyatining shartnomaviy-huquqiy bazasi to‘g‘risida”gi Qonunning 17-moddasi). Talabnoma bildirish tartibi va ko‘rib chiqish muddatlari Qonunning 17 va 18-moddalarida belgilangan.

Talabnoma to‘liq yoki qisman tan olingan taqdirda xo‘jalik yurituvchi subyekt arz qiluvchiga o‘zi tan olgan summani ixtiyoriy ravishda o‘tkazadi. Talabnomani qabul qilgan pudratchi esa talabnomadagi summaga hisobvaraq-faktura rasmiylashtiradi.

Savol: “Har bir oila tadbirkor”dasturi asosida Sirdaryo viloyati Xovos tumanida, tuman Hokimining qaroriga asosan fuqarolarga aholi hududidan uzoqda bo‘lgan hududdan dehqon xo‘jaligi (qishloq xo‘jaligi mahsuloti yetishtirish) yuritish uchun 0,10 ga miqdorida yer ajratib berilgan. Fuqarolar tomonidan Davlat xizmatlari Markazida yuridik shaxs tashkil etmasdan yakka tartibda tadbirkorlikning Dexqon xujaligi shaklida ro‘yxatdan o‘tilgan. Fuqarolarga ajratib berilgan yer maydonida ijtimoiy issiqxona qurish (tomchilatib sug‘orish joriy qilingan holda) uchun bankdan kredit olish mo‘ljallanmoqda. Bankdan olingan kredit xisobiga issiqxona quriladi va qurilgan issiqxona kredit garovi sifatida qo‘yilishi uchun yer egasi bo‘lgan fuqaroning nomiga kadastr hujjati rasmiylatiriladi. Qurilish ishlari yuridik shaxslar tomonidan olib boriladi.

1. Yuridik shaxs tashkil etmasdan ochilgan dehqon xo‘jaligida – olingan yer maydoni, yer maydoniga qurilgan issiqxona, yetishtirilgan mahsulotlar sotuvi bo‘yicha qanday soliq oqibatlari paydo bo‘ladi?

2. Soliqlarning to‘lov muddatlari qanday bo‘ladi?

3. Mahalliy hokimlik tomonidan soliqlar bo‘yicha imtiyozlar berish huquqi bormi?

Javob: “Har bir oila – tadbirkor” dasturini amalga oshirish to‘g‘risida O‘zR Prezidenti tomonidan 07.06.2018 y. N PQ-3777-sonli Qaror qabul qilingan. Ushbu Qaror doirosida soliq imtiyozlari nazarda tutilmaganligi sababli dehqon xo‘jaliklarini soliqqa tortish Soliq kodeksi 383-moddasiga asosan amalga oshiriladi.

Yuridik shaxs tashkil etgan va tashkil etmagan holda dehqon xo‘jaliklari quyidagi soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlarni to‘laydi:

1) jismoniy shaxslardan olinadigan yer solig‘i. Yer solig‘ini hisoblab chiqarish davlat soliq xizmati organlari tomonidan amalga oshiriladi. Yer solig‘i summasi va uni to‘lash muddatlari ko‘rsatilgan to‘lov xabarnomasi davlat soliq xizmati organlari tomonidan jismoniy shaxslarga imzo qo‘ydirilgan holda har yili 1-maydan kechiktirmay topshiriladi (SKning 293-moddasi). Soliq davri uchun yer solig‘i to‘lash jismoniy shaxslar tomonidan hisobot yilining 15-oktabriga qadar amalga oshiriladi.

2) suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq. Soliq summasi davlat soliq xizmati organlari tomonidan soliq solinadigan bazadan va belgilangan stavkalardan kelib chiqqan holda belgilanadi. Soliq to‘lash to‘g‘risidagi to‘lov xabarnomasi davlat soliq xizmati organlari tomonidan soliq davridan keyingi yilning 1-fevralidan kechiktirmay topshiriladi (SKning 263-moddasi). Soliq to‘lash yiliga bir marta, soliq davridan keyingi yilning 1-mayigacha amalga oshiriladi (SKning 264-moddasi).

3)jismoniy shaxslarning mol-mulkiga solinadigan soliq. Soliq summasi mol-mulkning 1-yanvarga bo‘lgan holatiga ko‘ra kadastr qiymatidan va belgilangan stavkadan kelib chiqqan holda soliq organlari tomonidan hisoblab chiqariladi hamda soliqni to‘lash to‘g‘risidagi to‘lov xabarnomasi har yili 1-maydan kechiktirmay topshiriladi. Soliqni to‘lash hisobot yilining 15-oktabriga qadar amalga oshiriladi.;

SHu bilan birgalikda yuridik shaxs tashkil etgan va tashkil etmagan holda tuzilgan dehqon xo‘jaligi a’zolari yiliga eng kam oylik ish haqining kamida bir baravari miqdorida yagona ijtimoiy to‘lov to‘laydilar (Skning 311-moddasi). Belgilangan miqdordagi yagona ijtimoiy to‘lovning to‘lanishi dehqon xo‘jaligi a’zosining va jismoniy shaxsning mehnat stajini hisoblab chiqarishda bir yil deb hisobga olinadi.

Dehqon xo‘jaligida yetishtirilgan hayvonlarni (qoramol, parranda, mo‘ynali va boshqa hayvonlar, baliq va boshqalarni) tirik holda hamda ularni so‘yib, mahsulotlarini xom yoki qayta ishlangan holda, sanoatda qayta ishlashdan tashqari, tabiiy va qayta ishlangan chorvachilik, asalarichilik va dehqonchilik mahsulotlarini sotishdan olinadigan daromadlar soliqqa tortilmaydi, bundan manzarali bog‘dorchilik (gulchilik) mahsulotlari mustasno (Skning 179-moddasi 12-bandi). Mazkur daromadlar soliq to‘lovchi tegishli mahalliy davlat hokimiyati organi, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organi, bog‘dorchilik, uzumchilik yoki polizchilik shirkatlarining boshqaruvlari tomonidan berilgan, realizatsiya qilingan mahsulot soliq to‘lovchi tomonidan unga yoki uning oila a’zolariga ajratilgan yer uchastkasida yetishtirilganligini tasdiqlovchi belgilangan shakldagi hujjatni taqdim etgan taqdirda, soliq solishdan ozod qilinadi.

Izoh: yuridik shaxs tashkil etgan va tashkil etmagan holda tuzilgan dehqon xo‘jaligi a’zolari qishloq xo‘jaligi mahsuloti yetishtirish, o‘zlari yetishtirgan mahsulotni qayta ishlash va realizatsiya qilish bilan bog‘liq bo‘lmagan faoliyat bilan shug‘ullangan taqdirda, ular yakka tartibdagi tadbirkorlar sifatida ro‘yxatdan o‘tishlari hamda ushbu Kodeksning 58-bobida nazarda tutilgan tartibda soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlarni to‘lashlari shart.

SKning 30-moddasiga asosan, mol-mulk solig‘i, yer solig‘i, yagona yer solig‘i bo‘yicha imtiyozlarni berish O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan amalga oshirilishi mumkin.

Savol: Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 18-yanvardagi 47-son qarori bilan Mehnatga haq to‘lashning yagona tarif setkasi o‘zgartirilganini hisobga olgan holda, Respublikamizda MHEKM 577172,31 so‘mni tashkil etadi. Lekin MCHJ shaklidagi korxonamizga ishga qabul qilingan yangi ishchilarga 3 oylik sinov muddati davomida 386 969 so‘m okladdan ish xaqi hisoblanadi. Korxonamizdagi ish xaqi siyosatiga muvofiq 60 % ustama ham belgilangan. Natijada sinov muddatidagi ishchiga oy davomida belgilangan ish kunlarida to‘liq ishlasa, 619 150,40 (386 969+386 969x60%) so‘m ish haqi hisoblanadi. Korxonaga ishga qabul qilingan yangi ishchilarga sinov muddati davomida qaysi oklad bo‘yicha ish xaqi hisoblanishi kerak?

Javob: Muayyan davr uchun belgilangan mehnat normasini va mehnat vazifalarini to‘liq bajargan xodimning oylik mehnat haqi qonun hujjatlarida Mehnatga haq to‘lash yagona tarif setkasining 1-razryadi bo‘yicha belgilangan miqdordan oz bo‘lishi mumkin emas. Bu mehnat haqining eng kam miqdoridir. Mehnat haqining eng kam miqdorini aniqlashda korxona tomonidan to‘lanadigan ish haqiga ustamalar qo‘shib hisoblanmaydi (MKning 155-moddasi).

Savol: VMning 01.05.2017 yilgi 250-son qarori 6-ilovasi bilan tasdiqlangan Nizomga asosan qarzdor tashkilotlardan Sudgacha va sud tartibida asosan undirilgan summaning 5 foizi, biroq eng kam oylik ish haqining 50 barobaridan ko‘p bo‘lmagan miqdorda yuridik xizmat xodimlariga beriladigan choraklik mukofot tashkilot hisob raqamida pul yuqligi uchun bugungi kungacha berilmagan. Choraklik mukofot VMning qarori chiqqan vaqtdan boshlab (7 chorak uchun) beriladimi? Choraklik mukofot berilmaganligi uchun kimlarga va qanday javobgarlik mavjud?

Javob:Yuridik xizmat xodimlari har chorakda sudgacha va sud tartibida davlat organi va tashkiloti foydasiga hal qilingan nizolar yuzasidan undirilgan summaning 5 foizi, biroq eng kam oylik ish haqining 50 barobaridan ko‘p bo‘lmagan miqdorda mukofotlash tartibi 2017 yil 19-yanvardagi PQ-2733-son Prezident qarorida belgilab qo‘yilgan (3-b. 9-xatb.).

Mukofot to‘lanishi kerak bo‘lgan davr aynan qaror qabul qilingan sanadan hisoblanadi (yanvar-may oylari oralig‘ida hal qilingan nizolar bo‘yicha pul mablag‘lari kelib tushgan bo‘lsa, mazkur choraklar uchun ham mukofot to‘lanadi).

Mukofot berilmagan choraklar uchun mukofotlash to‘g‘risida bitta buyruq chiqargan holda pul mablag‘larini to‘lash mumkin.

Agar xodim Prezident qarori bilan belgilangan mukofot o‘z vaqtida to‘lanmaganligi to‘g‘risida Bandlik va mehant munosabatlari vazirligi huzuridagi mehnat huquq inspeksiyasiga shikoyat qilsa, ish beruvchiga va uning aybdor mansabdor shaxslariga nisbatan MJtKning 49-moddasiga binoan chora ko‘rilishi mumkin. 

Savol: Voleybol klubida trenerlar mehnat shartnomasi asosida, o‘yinchilar esa fuqarolik-huquqiy tusdagi shartnoma (FHSH) asosida ishga jalb qilingan. Klub doimiy faoliyat ko‘rsatadigan joydan uzoqda O‘zbekiston viloyatlaridan birida o‘tkaziladigan voleybol musobaqasida qatnashish uchun sarflangan yo‘lkira va yashash xarajatlarini FHSH asosida jalb qilingan shaxslarga qoplab bermoqchi. 1. Sportchilar (FHSH shartnoma asosida ishga jalb qilingan) musobaqada ishtirok etganda ularga qilingan yo‘l va yashash xarajatlari qanday xarajatlar qatoriga qo‘shiladi, xizmat safari xarajatlari deb e’tirof etish mumkinmi? 2.Bunda qanday soliq majburiyatlari yuzaga keladi?

Javob: Korxona bilan jismoniy shaxs o‘rtasida tuziladigan fuqarolik-huquqiy tusdagi shartnoma asosida yuzaga keladigan munosabatlar Fuqarolik kodeksi bilan tartibga solinadi. Bunday holatlarda belgilangan normalarda Mehnat kodeksiga asosan to‘lanadigan (qoplab beriladigan) to‘lovlar qo‘llanilmaydi. Jismoniy shaxsga fuqarolik-huquqiy tusdagi shartnomada nazarda tutilgan xarajatlar (xizmat safari bilan bog‘liq xarajatlar) qoplab berilishi qonun hujjatlariga zid emas. Lekin bunday to‘lovlar jismoniy shaxsning mehnatga haq to‘lash tarzidagi daromadi hisoblanadi va jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i (JSHDS) hamda yagona ijtimoiy to‘lovga (YaIT) tortiladi (SKning 172306 –moddalari). FHSH asosida ishlagan shaxslarga qoplab berilgan xarajatlar summasi mehnatga haq to‘lash xarajatlari sifatida hisobga olinadi. Jismoniy shaxs bilan tuzilgan fuqarolik-huquqiy tusdagi shartnoma tuzilganda jismoniy shaxsga to‘lanadigan haq summasini belgilashda qoplab beriladigan xarajatlarni hamda JSHDS va YaITning ta’sirini inobatga olish maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Savol: «AKVARESURS» korxona (QQS to‘lovchisi) 2018-yilda polietilen masuloti ishlab chiqarish uchun xomashyo import qilgan. Import qilingan xomashyodan hali mahsulot ishlab chiqarilmagan. Import kontrakti bo‘yicha to‘lov muddati 18.08.2019 yilda tugagan, lekin to‘lov amalga oshirilmagan. «AKVARESURS» korxona import qilingan xomashyoga bo‘lgan mulk huquqini va ushbu import kontrakti bo‘yicha xomashyo uchun haq to‘lash majburiyatini YaST to‘lovchisi bo‘lmish «BEXZOD SERVIS» korxonasiga o‘tkazmoqchi. 1. Importyor import qilingan tovarga bo‘lgan mulk huquqini hamda tovar uchun to‘lov majburiyatini boshqa shaxsga o‘tkazishi mumkinmi? 2. Bunda «A» korxonaga rasmiylashtirilgan BYUD va Invoys qanday tartibda qayta rasmiylashtiriladi? 3. «A» korxona import qilganida bojxona to‘lovlari, deklarantga to‘langan, saqlash uchun va boshqa shu kabi to‘lovlar bilan bog‘liq xarajatlar «B» korxonadan qay tarzda undiradi?

Javob: Mol-mulk olish-sotish, ayirboshlash, hadya qilish shartnomalari, hamda qonun bilan taqiqlanmagan boshqa bitimlar asosida mulk qilib olinishi mumkin. Mol-mulk yangi mulkdorga o‘tganida, universal huquqiy vorislik tartibida sobiq mulkdorning huquq va majburiyatlari ham unga o‘tadi (FKning 184-moddasi).

Import qilingan mol-mulkka bo‘lgan huquq va u bilan bog‘liq majburiyatlarni boshqa yuridik shaxsga o‘tkazish uchun uch tomonlama kelishuv tuzishingiz lozim (mol yetkazib beruvchi, importyor va huquqlar o‘tayotgan yuridik shaxs o‘rtasida). Mazkur kelishuv asosida import shartnomasi bo‘yicha huquqlar va majburiyatlar boshqa shaxsga o‘tkaziladi. Mol yetkazib beruvchi invoysni yangi huquqiy vorisga qayta rasmiylashtiradi.

BYUD bo‘yicha rasmiylashtirilgan tovarga egalik qilish huquqi tashqi iqtisodiy faoliyatning boshqa subyektiga berilgan hollarda BYuDni o‘zgartirish, unga qo‘shimcha kiritish, uni qayta rasmiylashtirish va bekor qilish amalga oshiriladi. Eksport va erkin muomalaga chiqarish (import) bojxona rejimlariga rasmiylashtirilib, kontrakt (shartnoma, kelishuv) shartlari to‘liq bajarilgan va (yoki) shartli chiqarilmagan tovarlar, shuningdek tovardan foydalanish huquqi cheklangan holatlar bundan mustasno. BYUDga o‘zgartirish, unga qo‘shimcha kiritish, uni qayta rasmiylashtirish va bekor qilish tartibi AVda 10.05.2016 yilda 2784-son bilan ro‘yxatga olingan Nizomda belgilangan.

Uch tomonlama kelishuvda eski mulkdorning tovar import qilish bilan bog‘liq xarajatlari yangi mulkdor tomonidan to‘lab berilishini nazarda tutish mumkin. Shu asosida import bilan bog‘liq xarajatlar to‘lab beriladi.

Agar tovar import qilinganda bojxona imtiyozlari qo‘llangan bo‘lsa, ular yangi mulkdorga qo‘llanishi yoki qo‘llanmasligini o‘rganib chiqishingiz lozim bo‘ladi.

Savol: Umumbelgilangan soliq to‘lovchisi hisoblangan hamda O‘zR Prezidentining PQ-2687-qaroriga asosan imtiyozga ega bo‘lgan paypoq mahsulotlari ishlab chiqarish korxonasi 2018 yilda xaridorlar YaTT – tomonidan mahsulot olish uchun 2 000 000 so‘m pul o‘tkazilgan edi. 2018 yil noyabr oyida YaTT tugatilganligi ma’lum bo‘ldi. 2019 yil 1-chorakda korxona qolib ketgan pulni daromadga olish uchun qanday ishlarni amalga oshirishi kerak. 1. YaTT oldidagi kreditorlik qarzini korxona qanday o‘z daromadlari tarkibiga ola oladi va bunda qanday solik okibatlari kelib chiqadi? 2. Kreditorlik qarzi hisobdan chiqarilganida korxona qanday buxgalteriya yozuvlarini berishi kerak? 3. Kreditorlik qarzi hisobdan chiqarilganidan olingan daromad qaysi soliq hisobotlarida aks ettiriladi?

Javob: Yakka tartibdagi tadbirkordan 2018 yilda olingan avansni korxona 2019 yilda daromadga olishi uchun unda asos bo‘luvchi hujjat bo‘lishi kerak.

SKning 136-moddasiga ko‘ra majburiyatlarni hisobdan chiqarishdan olinadigan daromadlarga quyidagilar kiradi:

  • fuqarolik qonun hujjatlariga muvofiq da’vo muddati o‘tgan (3 yil) hisobdan chiqarilgan majburiyatlar (FKning 150, 151-moddalari);
  • sudning yoki vakolatli davlat organining qaroriga binoan hisobdan chiqarilgan majburiyatlar.

Da’vo muddati davomida ilgari yakka tartibdagi tadbirkorlik bilan shug‘ullangan jismoniy shaxs sudga murojaat qilib pulni qaytarib olishga haqli. Yakka tartibdagi tadbirkor maqomini yo‘qotgan fuqarolar ishtirokidagi nizolarga doir ishlar, agar tegishli talablar ularning avvalgi tadbirkorlik faoliyatidan kelib chiqsa, sudga taalluqli bo‘ladi (IPKning 25-moddasi 2-qismi).

Demak, da’vo muddati o‘tmasidan oldin kreditorlik qarzini daromadga olish uchun ilgari yakka tartibdagi tadbirkorlik bilan shug‘ullangan jismoniy shaxs va korxona o‘rtasida imzolangan qarzdan voz kechilganligini tasdiqlovchi hujjat (shartnoma, kelishuv, ariza kabi) bo‘lishi lozim. 

Hisobdan chiqarilgan kreditorlik qarzi summasi korxonaning boshqa daromadlari tarkibiga kiritiladi (SKning 132-moddasi).

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 21.12.2016 yildagi PQ-2687-son qaroriga muvofiq, belgilangan to‘qimachilik va tikuv-trikotaj sohasida nooziq-ovqat iste’mol tovarlarini ishlab chiqarishga ixtisoslashgan korxonalar 2020 yilning 1-yanvariga qadar foyda solig‘idan ozod etilganlar.

Demak, agar korxonangiz shunday korxonalar sirasiga kirsa, kreditorlik qarzini daromadga olganda unga foyda solig‘i hisoblamaydi.

Avans tariqasida olib, keyinchalik hisobdan chiqarilgan kreditorlik qarzi boshqa soliq oqibatlariga ham olib kelmaydi.

2. Buxgalteriya hisobida mazkur operatsiya quyidagi buxgalteriya yozuvi bilan eks ettiriladi:

Dt 6310 «Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan bo‘naklar»;

Kt 9360 «Kreditor qarzlarni hisobdan chiqarishdan daromadlar».

3. Ushbu daromad faqat yuridik shaxslardan olinadigan foyda solig‘i hisob-kitobida aks ettiriladi.

Kreditorlik qarzlarini hisobdan chiqarish muddati, tartibi va rasmiylashtirilishi haqida batafsil ma’lumot: https://vopros.norma.uz/question/4475

Savol: Yakka tartibdagi tadbikor o‘tgan 2018 yilda 100,0 mln so‘mdan ortiq oborot qilgan. 2019 yil yanvar-fevral oylarining o‘zida 105,0 mln oborot qildi. YaTT nooziq-ovqat mahsulotlarini sotish bilan shug‘ullanadi. Tovarlarni realizatsiya qilishdan olingan tushum 2019 yilning yanvar-fevral oylari yakuni bo‘yicha 100,0 mln. so‘mdan oshgan bo‘lsa, YaTT qaysi oydan boshlab va qanaqa soliq to‘laydi?

Javob: YaTT ushbu faoliyat turi bo‘yicha Prezidentning 26.12.2018 yildagi PQ-4086 qaroriga 8-ilovada belgilangan stavkada qat’iy belgilangan soliq to‘laydi. Agar kalendar yilida realizatsiya qilishdan olingan tushumi 100 million so‘mdan oshsa, biroq 1 mlrd. so‘mdan oshmasa, YaTT 4 foiz stavkada yagona soliq to‘lovini to‘lashga o‘tkaziladi. Tushum 1 mlrd. so‘mdan oshgan taqdirda, soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlarni yuridik shaxslar uchun nazarda tutilgan tartibda to‘laydi (26.12.2018 yildagi PQ-4086ning 8-bandi).

Sizning holatingizda, yanvar-fevral oylarida oborot 105 mln. so‘mni tashkil qilgan. Demak, siz mart oyidan boshlab yagona soliq to‘lovini to‘lashga o‘tasiz (SKning 370-moddasi).

Savol: Biz yagona soliq to‘lovchisimiz. Korxonamiz uskunalar sotib olish uchun Xitoy korxonasi bilan 1 000 dollarga shartnoma tuzdi. Uskuna haqining 50 foizini konvertatsiya qilib o‘tkazib berdik. 1 oydan keyin 1 000 dollarlik uskunalar keldi. Bojxona xizmatlari, deklarantlarga jami 650 so‘m to‘landi. Kontraktning qolgan 50 foizini uskunalar kelganidan keyin 15 kundan so‘ng yana konvertatsiya qilib o‘tkazdik. 1. Import qilingan uskunalar buxgalteriya hisobiga qaysi bahoda qabul qilinadi va qanday buxgalteriya o‘tkazmalari beriladi? 2. Import qilishda qanday soliqlar hisoblanadi? 3. Konvertatsiya uchun soliq hisoblanadimi? 4. QQS to‘lovchilarida import uskunasi bo‘yicha QQS qanday hisobga olinadi?

Javob: Asosiy vositalar (AV) korxona balansiga sotib olish qiymati (etkazib beruvchiga to‘langan summa) va AVlarni xarid qilish bilan bog‘liq barcha xarajatlarni o‘z ichiga olgan boshlang‘ich qiymati bo‘yicha kiritiladi (5-son BHMS 11-bandi). Import qilingan uskunaning xarid qiymati (invoysda yoki BYuDda ko‘rsatilgan qiymati) buxgalteriya balansida uni balansga olish sanasidagi MB kursi bo‘yicha milliy valyutada aks ettiriladi. Deklaranga to‘langan pul, import boji va qoplanmaydigan soliqlar AVning boshlang‘ich qiymatiga kiradi. Bank xarajatlari AVning boshlang‘ich qiymatiga kiritilmaydi.

Agar uskunani montaj qilish talab etilsa, uni 0720 “O‘rnatiladigan asbob-uskunalar – xorijiy” schyotining debetida, agar montaj qilish talab etilmasa 0820 “Asosiy vositalarni xarid qilish” schyotining debetida ko‘rsatasiz. Bunda, 6010 “To‘lanadigan schyotlar” kredit qilinadi. AVning boshlang‘ich qiymatiga kiritiladigan barcha xarajatlar shu 0720 yoki 0820 schyotining debetida jamlanadi. AV foydalanishga topshirilganda 0100 “Asosiy vositalar schyotiga o‘tkaziladi (21-son BHMSning 2-ilovasi).

Konvertatsiyadan hech qanday soliq to‘lanmaydi.

Bojxona deklaratsiyasida import qilish paytida hisoblangan soliqlar summasi alohida ko‘rsatilgan bo‘ladi. Uskuna import qilinganda, agar qonun hujjatlarida boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo‘lsa, import boji va QQS to‘lanadi. Agar QQS to‘lovchisi bo‘lsangiz va uskuna 01.01.2019 yildan keyin olib kirilsa (olib kirilgan bo‘lsa), u holda BYuDni rasmiylashtirish paytida to‘langan QQS 12 oy davomida teng ulushlarda zachyotga olinishi mumkin (SKning 218-moddasi).

Savol: Prezidentining 29.05.2017 yildagi PF-5059-sonli farmoning 4-bandi bilan Majburiy ijro byurosiga "etkazib berilgan energiya resurslari uchun eng kam oylik ish haqining ikki baravaridan ko‘p bo‘lmagan miqdordagi qarzdorlikni xodim – iste’molchilarning ish haqidan ushlab qolish haqida ish beruvchilarga bajarilishi majburiy bo‘lgan talabnomalar yuborish" huquqi berilgan. Mazkur bandga asosan Majburiy ijro byurosi tashkilotga xodimlarning ish haqidan majburiy ushlab qolish yuzasidan talabnoma taqdim etgan. Mehnat kodeksining 164-moddasida mehnat haqidan ushlab qolish tartibi belgilangan, lekin MIB talabnomasi asosida ushlab qolish tartibi belgilanganmagan. Ish beruvchi MIB talabnomasiga asosan xodimlarning ish haqidan ushlab qolishi kerakmi yoki Mehnat kodeksini 164-moddasiga asosan talabnomaga rad javobini berishi kerakmi?

Javob: Mazkur vaziyatda Majburiy ijro byurosi 29.05.2017 y. PF-5059-sonli Prezident farmoniga asosan  ish olib bormoqda. SHuning uchun, MIBning talabnomasi kanoatlantirilishi kerak, deb xisoblaymiz. 

Shu bilan birga farmon o‘ziga nisbatan yuqori yuridik kuchga ega bo‘lgan Mehnat kodeksi va "Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish to‘g‘risida"gi qonunga mos bo‘lishi kerakligini inobatga olib, ushbu hujjatlarga o‘zgartirish kiritilishi lozim, deb hisoblaymiz.

Savol: Yangi ochilgan korxonamizning mulkchilik shakli MCHJ, faoliyati-sport klubi, ya’ni homiylar tomonidan tushgan mablag‘ evaziga sportchilar ta’minlanadi va musobaqalarga qatnashtiriladi. Korxona ochilganidan so‘ng homiylardan tushgan mablag‘lardan YaST to‘lashini bildik, Korxona daromad ko‘rmaydi. Korxonamizni nodavlat notijorat tashkilotiga aylantirmoqchimiz. Nodavlat notijorat tashkilotida qanday soliqlar to‘lanadi va qaysi tashkilotlarga qanday hisobotlar topshiriladi?

Javob: Nodavlat notijorat tashkilotlari (NNT) o‘zlarining ustav faoliyatlarini amalga oshirish doirasida soliq to‘lovchi bo‘lib hisoblanmaydilar (SKning 129197257, 265, 279350-m). Lekin ish haqi bilan bog‘liq soliqlar va majburiy to‘lovlar to‘lash majburiyati saqlanib qoladi.

NNTlar quyidagi soliqlarni to‘laydilar:

  • Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i (JSHDS). Ular soliq agenti sifatida xodimlarning ish haqilaridan JSHDS ushlab qolib budjetga to‘laydilar;
  • SHJBPHga badallar;
  • Yagona ijtimoiy to‘lov. Mehnatga haq to‘lash fondidan YaIT to‘laydilar.

Agar NNT o‘zining asosiy faoliyatidan tashqari, tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullansa, ular bo‘yicha tegishli soliqlarni to‘laydilar. NNTlar soliq to‘lash tartibini (Umumbelgilangan soliqlar yoki YaST) tanlashlari mumkin  (29.12.2017 y. №PQ-3454ning 10-b).

JSHDS, SHJBPH badallari hamda YaIT bo‘yicha SKda belgilangan tartibda soliq organlariga hisobotlar topshiradilar (SKning 187310-moddalari). Boshqa soliqlar to‘lash majburiyati yuzaga kelsa (tadbirkorlik bilan shug‘ullansa), ular bo‘yicha soliq hisobotlarini topshiradilar. NNTlar statistika organlariga ular uchun belgilangan hisobotlarni topshiradilar.

Savol: Jamiyatimiz 2018 yil yakuni bo‘yicha tovar aylanmasi 1,0 mlrd. so‘mdan oshganligi munosabati bilan 01.01.2019 yildan umumbelgilangan soliqlar to‘lovi tizimiga o‘tgan. Korxonamizda 2018 yildan 2019 yilga o‘tgan debitorlik qarzdorligi mavjud. Ushbu debitorlik qarzdorliklarni jamiyatimiz rahbariyati korxonaning xarajatlariga chiqarmoqchi. Debitorlik qarzdorligini hisobdan chiqarish natijasida yuzaga keladigan zarar summasi foyda solig‘ini hisoblashda soliq solinadigan bazaga qo‘shiladimi?

Javob: Korxona va tashkilotlar debitorlik qarzini hisobdan chiqarish natijasida ko‘rilgan zarar summasi foyda solig‘i solinadigan bazaga qo‘shilmaydi.

Soliq kodeksi talablariga ko‘ra debitorlik qarzlarini hisobdan chiqarish natijasida ko‘rilgan zararlar boshqa xarajatlar (SKning 145-moddasi) sifatida hisobga olinadi va foyda solig‘ini hisoblashda chegiriladigan xarajatlar bo‘lib hisoblanadi. Qaytmaydigan yoki dargumon debitorlik qarzlarini hisobdan chiqarish ular bo‘yicha rezerv yaratish orqali yoki to‘g‘ridan-to‘g‘ri hisobdan chiqariladi. Ular chegirilmaydigan xarajatlar tarkibiga kiritilgan emas (SKning 147-moddasi).

Savol: 1. YaTTda reklama xizmatlarini ko‘rsatuvchi firma ochish mumkinmi?

2. Ishlab chiqarish korxonalari o‘z mahsulotini YaTT orqali qanday qilib reklama qilishi mumkin va bajarilgan xizmatlar haqi qanday to‘lanadi?

3. YaTT reklama xizmatlarini ko‘rsatsa, qanday soliqlar to‘laydi?

4. Reklama beruvchi korxona ushbu YaTT shaklidagi reklama agentligiga o‘tkaziladigan summani o‘zining sotish xarajatlariga qo‘shsa bo‘ladimi?

Javob: Yakka tartibdagi tadbirkor (YaTT) deganda yuridik shaxs tashkil etmasdan tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanadigan jismoniy shaxs tushuniladi. SHuning uchun savolda YaTT reklama firma ochishi to‘g‘risidagi fikr noo‘rindir.

YaTT reklamani ishlab chiqish va joylashtirish xizmati bilan shug‘ullanishi uchun yuridik shaxs (firma) ochish shart emas. Ushbu faoliyat turi bilan YaTT shug‘ullanishi mumkin (VMning 07.01.2011 yildagi 6-son qaroriga 1-ilova).

Reklamani ishlab chiqish va joylashtirish xizmatlarini ko‘rsatish uchun YaTT o‘z mahsulotlarini reklama qilmoqchi bo‘lgan korxonalar va YaTTlar bilan shartnoma tuzishi kerak. Xizmat haqi YaTTning hisobraqamiga pul o‘tkazish yo‘li bilan yoki korporativ plastik karta orqali to‘lanadi (AVda 03.06.2013 yilda 2465-son bilan r.o.Nizom).

YaTT ushbu faoliyat turi bo‘yicha Prezidentning 26.12.2018 yildagi PQ-4086 qaroriga 8-ilovada (keyingi o‘rinlarda PQ-4086) “Boshqa faoliyat turlari” uchun belgilangan stavkada qat’iy belgilangan soliq to‘laydi. Agar kalendar yilida xizmatlarni realizatsiya qilishdan olingan tushumi 100 million so‘mdan oshsa, biroq 1 mlrd. so‘mdan oshmasa, YaTT yagona soliq to‘lovini 4 foiz stavkada to‘lashga o‘tkaziladi. Tushum 1 mlrd.so‘mdan oshgan taqdirda, YaTT soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlarni yuridik shaxslar uchun nazarda tutilgan tartibda to‘laydi (PQ-4086ning 8-bandi).

Korxonalarda reklama uchun qilingan xarajatlar “Sotish xarajatlari” tarkibida davr xarajatlariga kiritiladi va foydani hisoblashda chegiriladi (VMning 05.02.1999 yildagi 54-sonli qaroriga ilovaSKning 147-moddasi).

Savol: Yangi korxona tashkil qldik, yangi ochilgan korxonamizning mulkchilik shakli MCHJ, faoliyati esa – sport klubi, ya’ni korxonamizning hisob raqamiga kelib tushgan homiylarning mablag‘lari evaziga sportchilar ta’minlanadi va musobaqalarga qatnashtiriladi. Korxona ochilganidan so‘ng homiylardan tushgan mablag‘lardan YaST to‘lashini bildik, korxona daromad ko‘rmaydi. Korxonamizni nodavlat notijorat tashkilotiga aylantirmoqchimiz. Nodavlat notijorat tashkiloti qanday soliqlar to‘laydi va qaysi tashkilotlarga qanday hisobotlar topshiriladi?

Javob: Nodavlat notijorat tashkilotlari (NNT) o‘zlarining ustav faoliyatlarini amalga oshirish doirasida soliq to‘lovchi bo‘lib hisoblanmaydilar (SKning 129197257, 265, 279350-m). Lekin ish haqi bilan bog‘liq soliqlar va majburiy to‘lovlar to‘lash majburiyati saqlanib qoladi.

NNTlar quyidagi soliqlarni to‘laydilar:

  •  

  • Savol: VMning 01.05.2017 yilgi 250-son qarori 6-ilovasi bilan tasdiqlangan Nizomga asosan qarzdor tashkilotlardan Sudgacha va sud tartibida asosan undirilgan summaning 5 foizi, biroq eng kam oylik ish haqining 50 barobaridan ko‘p bo‘lmagan miqdorda yuridik xizmat xodimlariga beriladigan choraklik mukofot tashkilot hisob raqamida pul yuqligi uchun bugungi kungacha berilmagan. Choraklik mukofot VMning qarori chiqqan vaqtdan boshlab (7 chorak uchun) beriladimi? Choraklik mukofot berilmaganligi uchun kimlarga va qanday javobgarlik mavjud?

    Javob:Yuridik xizmat xodimlari har chorakda sudgacha va sud tartibida davlat organi va tashkiloti foydasiga hal qilingan nizolar yuzasidan undirilgan summaning 5 foizi, biroq eng kam oylik ish haqining 50 barobaridan ko‘p bo‘lmagan miqdorda mukofotlash tartibi 2017 yil 19-yanvardagi PQ-2733-son Prezident qarorida belgilab qo‘yilgan (3-b. 9-xatb.).

    Mukofot to‘lanishi kerak bo‘lgan davr aynan qaror qabul qilingan sanadan hisoblanadi (yanvar-may oylari oralig‘ida hal qilingan nizolar bo‘yicha pul mablag‘lari kelib tushgan bo‘lsa, mazkur choraklar uchun ham mukofot to‘lanadi).

    Mukofot berilmagan choraklar uchun mukofotlash to‘g‘risida bitta buyruq chiqargan holda pul mablag‘larini to‘lash mumkin.

    Agar xodim Prezident qarori bilan belgilangan mukofot o‘z vaqtida to‘lanmaganligi to‘g‘risida Bandlik va mehant munosabatlari vazirligi huzuridagi mehnat huquq inspeksiyasiga shikoyat qilsa, ish beruvchiga va uning aybdor mansabdor shaxslariga nisbatan MJtKning 49-moddasiga binoan chora ko‘rilishi mumkin. 

    Savol: Voleybol klubida trenerlar mehnat shartnomasi asosida, o‘yinchilar esa fuqarolik-huquqiy tusdagi shartnoma (FHSH) asosida ishga jalb qilingan. Klub doimiy faoliyat ko‘rsatadigan joydan uzoqda O‘zbekiston viloyatlaridan birida o‘tkaziladigan voleybol musobaqasida qatnashish uchun sarflangan yo‘lkira va yashash xarajatlarini FHSH asosida jalb qilingan shaxslarga qoplab bermoqchi. 1. Sportchilar (FHSH shartnoma asosida ishga jalb qilingan) musobaqada ishtirok etganda ularga qilingan yo‘l va yashash xarajatlari qanday xarajatlar qatoriga qo‘shiladi, xizmat safari xarajatlari deb e’tirof etish mumkinmi? 2.Bunda qanday soliq majburiyatlari yuzaga keladi?

    Javob: Korxona bilan jismoniy shaxs o‘rtasida tuziladigan fuqarolik-huquqiy tusdagi shartnoma asosida yuzaga keladigan munosabatlar Fuqarolik kodeksi bilan tartibga solinadi. Bunday holatlarda belgilangan normalarda Mehnat kodeksiga asosan to‘lanadigan (qoplab beriladigan) to‘lovlar qo‘llanilmaydi. Jismoniy shaxsga fuqarolik-huquqiy tusdagi shartnomada nazarda tutilgan xarajatlar (xizmat safari bilan bog‘liq xarajatlar) qoplab berilishi qonun hujjatlariga zid emas. Lekin bunday to‘lovlar jismoniy shaxsning mehnatga haq to‘lash tarzidagi daromadi hisoblanadi va jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i (JSHDS) hamda yagona ijtimoiy to‘lovga (YaIT) tortiladi (SKning 172306 –moddalari). FHSH asosida ishlagan shaxslarga qoplab berilgan xarajatlar summasi mehnatga haq to‘lash xarajatlari sifatida hisobga olinadi. Jismoniy shaxs bilan tuzilgan fuqarolik-huquqiy tusdagi shartnoma tuzilganda jismoniy shaxsga to‘lanadigan haq summasini belgilashda qoplab beriladigan xarajatlarni hamda JSHDS va YaITning ta’sirini inobatga olish maqsadga muvofiq bo‘ladi.

    Savol: «AKVARESURS» korxona (QQS to‘lovchisi) 2018-yilda polietilen masuloti ishlab chiqarish uchun xomashyo import qilgan. Import qilingan xomashyodan hali mahsulot ishlab chiqarilmagan. Import kontrakti bo‘yicha to‘lov muddati 18.08.2019 yilda tugagan, lekin to‘lov amalga oshirilmagan. «AKVARESURS» korxona import qilingan xomashyoga bo‘lgan mulk huquqini va ushbu import kontrakti bo‘yicha xomashyo uchun haq to‘lash majburiyatini YaST to‘lovchisi bo‘lmish «BEXZOD SERVIS» korxonasiga o‘tkazmoqchi. 1. Importyor import qilingan tovarga bo‘lgan mulk huquqini hamda tovar uchun to‘lov majburiyatini boshqa shaxsga o‘tkazishi mumkinmi? 2. Bunda «A» korxonaga rasmiylashtirilgan BYUD va Invoys qanday tartibda qayta rasmiylashtiriladi? 3. «A» korxona import qilganida bojxona to‘lovlari, deklarantga to‘langan, saqlash uchun va boshqa shu kabi to‘lovlar bilan bog‘liq xarajatlar «B» korxonadan qay tarzda undiradi?

    Javob: Mol-mulk olish-sotish, ayirboshlash, hadya qilish shartnomalari, hamda qonun bilan taqiqlanmagan boshqa bitimlar asosida mulk qilib olinishi mumkin. Mol-mulk yangi mulkdorga o‘tganida, universal huquqiy vorislik tartibida sobiq mulkdorning huquq va majburiyatlari ham unga o‘tadi (FKning 184-moddasi).

    Import qilingan mol-mulkka bo‘lgan huquq va u bilan bog‘liq majburiyatlarni boshqa yuridik shaxsga o‘tkazish uchun uch tomonlama kelishuv tuzishingiz lozim (mol yetkazib beruvchi, importyor va huquqlar o‘tayotgan yuridik shaxs o‘rtasida). Mazkur kelishuv asosida import shartnomasi bo‘yicha huquqlar va majburiyatlar boshqa shaxsga o‘tkaziladi. Mol yetkazib beruvchi invoysni yangi huquqiy vorisga qayta rasmiylashtiradi.

    BYUD bo‘yicha rasmiylashtirilgan tovarga egalik qilish huquqi tashqi iqtisodiy faoliyatning boshqa subyektiga berilgan hollarda BYuDni o‘zgartirish, unga qo‘shimcha kiritish, uni qayta rasmiylashtirish va bekor qilish amalga oshiriladi. Eksport va erkin muomalaga chiqarish (import) bojxona rejimlariga rasmiylashtirilib, kontrakt (shartnoma, kelishuv) shartlari to‘liq bajarilgan va (yoki) shartli chiqarilmagan tovarlar, shuningdek tovardan foydalanish huquqi cheklangan holatlar bundan mustasno. BYUDga o‘zgartirish, unga qo‘shimcha kiritish, uni qayta rasmiylashtirish va bekor qilish tartibi AVda 10.05.2016 yilda 2784-son bilan ro‘yxatga olingan Nizomda belgilangan.

    Uch tomonlama kelishuvda eski mulkdorning tovar import qilish bilan bog‘liq xarajatlari yangi mulkdor tomonidan to‘lab berilishini nazarda tutish mumkin. Shu asosida import bilan bog‘liq xarajatlar to‘lab beriladi.

    Agar tovar import qilinganda bojxona imtiyozlari qo‘llangan bo‘lsa, ular yangi mulkdorga qo‘llanishi yoki qo‘llanmasligini o‘rganib chiqishingiz lozim bo‘ladi.

    Savol: Umumbelgilangan soliq to‘lovchisi hisoblangan hamda O‘zR Prezidentining PQ-2687-qaroriga asosan imtiyozga ega bo‘lgan paypoq mahsulotlari ishlab chiqarish korxonasi 2018 yilda xaridorlar YaTT – tomonidan mahsulot olish uchun 2 000 000 so‘m pul o‘tkazilgan edi. 2018 yil noyabr oyida YaTT tugatilganligi ma’lum bo‘ldi. 2019 yil 1-chorakda korxona qolib ketgan pulni daromadga olish uchun qanday ishlarni amalga oshirishi kerak. 1. YaTT oldidagi kreditorlik qarzini korxona qanday o‘z daromadlari tarkibiga ola oladi va bunda qanday solik okibatlari kelib chiqadi? 2. Kreditorlik qarzi hisobdan chiqarilganida korxona qanday buxgalteriya yozuvlarini berishi kerak? 3. Kreditorlik qarzi hisobdan chiqarilganidan olingan daromad qaysi soliq hisobotlarida aks ettiriladi?

    Javob: Yakka tartibdagi tadbirkordan 2018 yilda olingan avansni korxona 2019 yilda daromadga olishi uchun unda asos bo‘luvchi hujjat bo‘lishi kerak.

    SKning 136-moddasiga ko‘ra majburiyatlarni hisobdan chiqarishdan olinadigan daromadlarga quyidagilar kiradi:

  • fuqarolik qonun hujjatlariga muvofiq da’vo muddati o‘tgan (3 yil) hisobdan chiqarilgan majburiyatlar (FKning 150, 151-moddalari);
  • sudning yoki vakolatli davlat organining qaroriga binoan hisobdan chiqarilgan majburiyatlar.
  • Da’vo muddati davomida ilgari yakka tartibdagi tadbirkorlik bilan shug‘ullangan jismoniy shaxs sudga murojaat qilib pulni qaytarib olishga haqli. Yakka tartibdagi tadbirkor maqomini yo‘qotgan fuqarolar ishtirokidagi nizolarga doir ishlar, agar tegishli talablar ularning avvalgi tadbirkorlik faoliyatidan kelib chiqsa, sudga taalluqli bo‘ladi (IPKning 25-moddasi 2-qismi).

    Demak, da’vo muddati o‘tmasidan oldin kreditorlik qarzini daromadga olish uchun ilgari yakka tartibdagi tadbirkorlik bilan shug‘ullangan jismoniy shaxs va korxona o‘rtasida imzolangan qarzdan voz kechilganligini tasdiqlovchi hujjat (shartnoma, kelishuv, ariza kabi) bo‘lishi lozim. 

    Hisobdan chiqarilgan kreditorlik qarzi summasi korxonaning boshqa daromadlari tarkibiga kiritiladi (SKning 132-moddasi).

    O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 21.12.2016 yildagi PQ-2687-son qaroriga muvofiq, belgilangan to‘qimachilik va tikuv-trikotaj sohasida nooziq-ovqat iste’mol tovarlarini ishlab chiqarishga ixtisoslashgan korxonalar 2020 yilning 1-yanvariga qadar foyda solig‘idan ozod etilganlar.

    Demak, agar korxonangiz shunday korxonalar sirasiga kirsa, kreditorlik qarzini daromadga olganda unga foyda solig‘i hisoblamaydi.

    Avans tariqasida olib, keyinchalik hisobdan chiqarilgan kreditorlik qarzi boshqa soliq oqibatlariga ham olib kelmaydi.

    2. Buxgalteriya hisobida mazkur operatsiya quyidagi buxgalteriya yozuvi bilan eks ettiriladi:

    Dt 6310 «Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan bo‘naklar»;

    Kt 9360 «Kreditor qarzlarni hisobdan chiqarishdan daromadlar».

    3. Ushbu daromad faqat yuridik shaxslardan olinadigan foyda solig‘i hisob-kitobida aks ettiriladi.

    Kreditorlik qarzlarini hisobdan chiqarish muddati, tartibi va rasmiylashtirilishi haqida batafsil ma’lumot: https://vopros.norma.uz/question/4475

    Savol: Yakka tartibdagi tadbikor o‘tgan 2018 yilda 100,0 mln so‘mdan ortiq oborot qilgan. 2019 yil yanvar-fevral oylarining o‘zida 105,0 mln oborot qildi. YaTT nooziq-ovqat mahsulotlarini sotish bilan shug‘ullanadi. Tovarlarni realizatsiya qilishdan olingan tushum 2019 yilning yanvar-fevral oylari yakuni bo‘yicha 100,0 mln. so‘mdan oshgan bo‘lsa, YaTT qaysi oydan boshlab va qanaqa soliq to‘laydi?

    Javob: YaTT ushbu faoliyat turi bo‘yicha Prezidentning 26.12.2018 yildagi PQ-4086 qaroriga 8-ilovada belgilangan stavkada qat’iy belgilangan soliq to‘laydi. Agar kalendar yilida realizatsiya qilishdan olingan tushumi 100 million so‘mdan oshsa, biroq 1 mlrd. so‘mdan oshmasa, YaTT 4 foiz stavkada yagona soliq to‘lovini to‘lashga o‘tkaziladi. Tushum 1 mlrd. so‘mdan oshgan taqdirda, soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlarni yuridik shaxslar uchun nazarda tutilgan tartibda to‘laydi (26.12.2018 yildagi PQ-4086ning 8-bandi).

    Sizning holatingizda, yanvar-fevral oylarida oborot 105 mln. so‘mni tashkil qilgan. Demak, siz mart oyidan boshlab yagona soliq to‘lovini to‘lashga o‘tasiz (SKning 370-moddasi).

    Savol: Biz yagona soliq to‘lovchisimiz. Korxonamiz uskunalar sotib olish uchun Xitoy korxonasi bilan 1 000 dollarga shartnoma tuzdi. Uskuna haqining 50 foizini konvertatsiya qilib o‘tkazib berdik. 1 oydan keyin 1 000 dollarlik uskunalar keldi. Bojxona xizmatlari, deklarantlarga jami 650 so‘m to‘landi. Kontraktning qolgan 50 foizini uskunalar kelganidan keyin 15 kundan so‘ng yana konvertatsiya qilib o‘tkazdik. 1. Import qilingan uskunalar buxgalteriya hisobiga qaysi bahoda qabul qilinadi va qanday buxgalteriya o‘tkazmalari beriladi? 2. Import qilishda qanday soliqlar hisoblanadi? 3. Konvertatsiya uchun soliq hisoblanadimi? 4. QQS to‘lovchilarida import uskunasi bo‘yicha QQS qanday hisobga olinadi?

    Javob: Asosiy vositalar (AV) korxona balansiga sotib olish qiymati (etkazib beruvchiga to‘langan summa) va AVlarni xarid qilish bilan bog‘liq barcha xarajatlarni o‘z ichiga olgan boshlang‘ich qiymati bo‘yicha kiritiladi (5-son BHMS 11-bandi). Import qilingan uskunaning xarid qiymati (invoysda yoki BYuDda ko‘rsatilgan qiymati) buxgalteriya balansida uni balansga olish sanasidagi MB kursi bo‘yicha milliy valyutada aks ettiriladi. Deklaranga to‘langan pul, import boji va qoplanmaydigan soliqlar AVning boshlang‘ich qiymatiga kiradi. Bank xarajatlari AVning boshlang‘ich qiymatiga kiritilmaydi.

    Agar uskunani montaj qilish talab etilsa, uni 0720 “O‘rnatiladigan asbob-uskunalar – xorijiy” schyotining debetida, agar montaj qilish talab etilmasa 0820 “Asosiy vositalarni xarid qilish” schyotining debetida ko‘rsatasiz. Bunda, 6010 “To‘lanadigan schyotlar” kredit qilinadi. AVning boshlang‘ich qiymatiga kiritiladigan barcha xarajatlar shu 0720 yoki 0820 schyotining debetida jamlanadi. AV foydalanishga topshirilganda 0100 “Asosiy vositalar schyotiga o‘tkaziladi (21-son BHMSning 2-ilovasi).

    Konvertatsiyadan hech qanday soliq to‘lanmaydi.

    Bojxona deklaratsiyasida import qilish paytida hisoblangan soliqlar summasi alohida ko‘rsatilgan bo‘ladi. Uskuna import qilinganda, agar qonun hujjatlarida boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo‘lsa, import boji va QQS to‘lanadi. Agar QQS to‘lovchisi bo‘lsangiz va uskuna 01.01.2019 yildan keyin olib kirilsa (olib kirilgan bo‘lsa), u holda BYuDni rasmiylashtirish paytida to‘langan QQS 12 oy davomida teng ulushlarda zachyotga olinishi mumkin (SKning 218-moddasi).

    Savol: Prezidentining 29.05.2017 yildagi PF-5059-sonli farmoning 4-bandi bilan Majburiy ijro byurosiga "etkazib berilgan energiya resurslari uchun eng kam oylik ish haqining ikki baravaridan ko‘p bo‘lmagan miqdordagi qarzdorlikni xodim – iste’molchilarning ish haqidan ushlab qolish haqida ish beruvchilarga bajarilishi majburiy bo‘lgan talabnomalar yuborish" huquqi berilgan. Mazkur bandga asosan Majburiy ijro byurosi tashkilotga xodimlarning ish haqidan majburiy ushlab qolish yuzasidan talabnoma taqdim etgan. Mehnat kodeksining 164-moddasida mehnat haqidan ushlab qolish tartibi belgilangan, lekin MIB talabnomasi asosida ushlab qolish tartibi belgilanganmagan. Ish beruvchi MIB talabnomasiga asosan xodimlarning ish haqidan ushlab qolishi kerakmi yoki Mehnat kodeksini 164-moddasiga asosan talabnomaga rad javobini berishi kerakmi?

    Javob: Mazkur vaziyatda Majburiy ijro byurosi 29.05.2017 y. PF-5059-sonli Prezident farmoniga asosan  ish olib bormoqda. SHuning uchun, MIBning talabnomasi kanoatlantirilishi kerak, deb xisoblaymiz. 

    Shu bilan birga farmon o‘ziga nisbatan yuqori yuridik kuchga ega bo‘lgan Mehnat kodeksi va "Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish to‘g‘risida"gi qonunga mos bo‘lishi kerakligini inobatga olib, ushbu hujjatlarga o‘zgartirish kiritilishi lozim, deb hisoblaymiz.

    Savol: Yangi ochilgan korxonamizning mulkchilik shakli MCHJ, faoliyati-sport klubi, ya’ni homiylar tomonidan tushgan mablag‘ evaziga sportchilar ta’minlanadi va musobaqalarga qatnashtiriladi. Korxona ochilganidan so‘ng homiylardan tushgan mablag‘lardan YaST to‘lashini bildik, Korxona daromad ko‘rmaydi. Korxonamizni nodavlat notijorat tashkilotiga aylantirmoqchimiz. Nodavlat notijorat tashkilotida qanday soliqlar to‘lanadi va qaysi tashkilotlarga qanday hisobotlar topshiriladi?

    Javob: Nodavlat notijorat tashkilotlari (NNT) o‘zlarining ustav faoliyatlarini amalga oshirish doirasida soliq to‘lovchi bo‘lib hisoblanmaydilar (SKning 129197257, 265, 279350-m). Lekin ish haqi bilan bog‘liq soliqlar va majburiy to‘lovlar to‘lash majburiyati saqlanib qoladi.

    NNTlar quyidagi soliqlarni to‘laydilar:

  • Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i (JSHDS). Ular soliq agenti sifatida xodimlarning ish haqilaridan JSHDS ushlab qolib budjetga to‘laydilar;
  • SHJBPHga badallar;
  • Agar NNT o‘zining asosiy faoliyatidan tashqari, tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullansa, ular bo‘yicha tegishli soliqlarni to‘laydilar. NNTlar soliq to‘lash tartibini (Umumbelgilangan soliqlar yoki YaST) tanlashlari mumkin  (29.12.2017 y. №PQ-3454ning 10-b).

    JSHDS, SHJBPH badallari hamda YaIT bo‘yicha SKda belgilangan tartibda soliq organlariga hisobotlar topshiradilar (SKning 187310-moddalari). Boshqa soliqlar to‘lash majburiyati yuzaga kelsa (tadbirkorlik bilan shug‘ullansa), ular bo‘yicha soliq hisobotlarini topshiradilar. NNTlar statistika organlariga ular uchun belgilangan hisobotlarni topshiradilar.

  • Yagona ijtimoiy to‘lov. Mehnatga haq to‘lash fondidan YaIT to‘laydilar.
  • Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i (JSHDS). Ular soliq agenti sifatida xodimlarning ish haqilaridan JSHDS ushlab qolib budjetga to‘laydilar;
  • SHJBPHga badallar;
  • Yagona ijtimoiy to‘lov. Mehnatga haq to‘lash fondidan YaIT to‘laydilar.
  • Agar NNT o‘zining asosiy faoliyatidan tashqari, tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullansa, ular bo‘yicha tegishli soliqlarni to‘laydilar. NNTlar soliq to‘lash tartibini (umumbelgilangan soliqlar yoki YaST) tanlashlari mumkin  (29.12.2017 y. №PQ-3454ning 10-b).

    JSHDS, SHJBPH badallari hamda YaIT bo‘yicha SKda belgilangan tartibda soliq organlariga hisobotlar topshiradilar (SKning 187310-moddalari). Boshqa soliqlar soliqlar to‘lash majburiyati yuzaga kelsa (tadbirkorlik bilan shug‘ullansa), ular bo‘yicha soliq hisobotlarini topshiradilar. NNTlar statistika organlariga ular uchun belgilangan hisobotlarni topshiradilar.

    Savol: Bir nechta tijorat korxonalari bo‘lib hisoblangan yuridik shaxslar ihtiyoriy ravishda korxonalar uyushmasini (assotsiatsiya) tashkil etishgan. Uyushma notijorat nodavlat tashkiloti sifatida davlat ro‘yxatidan o‘tgan. Uyushma a’zolari ustavda belgilangan tartibda a’zolik badallarini to‘lashadi. 1. NNT bo‘lib hisoblangan korxonalar uyushmasida uyushma a’zolaridan kelib tushadigan badallar daromad sifatida qaralib, soliq to‘lash majburiyati yuzaga keladimi? 2. Uyushma a’zolarida uyushmaga to‘lanadigan badallar bilan bog‘liq soliq oqibatlari yuzaga keladimi?

    Javob: Uyushmada soliq oqibatlari

    Nodavlat notijorat tashkilotini (NNT) tashkil etishdan maqsad daromad (foyda) olish emas (14.04.1999 y. № 763-I qonunning 2-moddasi). NNT bo‘lib hisoblangan uyushma a’zolari tomonidan to‘lanadigan badallar uyushmaning ustav faoliyatini amalga oshirish maqsadida to‘lanadi. A’zolik badallari olayotgan notijorat nodavlat tashkilotida ushbu a’zolik badallari daromad sifatida qaralmaydi va ular bilan bog‘liq soliq majburiyatlari yuzaga kelmaydi (SKning 129-m. 2-q. 10-b).

    Uyushma a’zolarida soliq oqibatlari

    Umubelgilangan soliqlar to‘lovchilarida, agar uyushmani tashkil etish to‘g‘risida qonun hujjati qabul qilingan bo‘lib, unda boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, foyda solig‘i solinadigan bazani hisoblashda chegirilmaydigan xarajatlar bo‘lib hisoblanadi (SKning 147-moddasi 7-b).

    Soliq solishning soddalashtirilgan tartibini qo‘llovchilarda (YaST va YaES to‘lovchilarda) a’zolik badali bilan bog‘liq soliq oqibati yuzaga kelmaydi (SKning 356-moddasi, 362-moddasi).

    Savol: Korxonamiz MCHJ shaklidagi korxona bo‘lib o‘tgan 2018 yilda QQS to‘lovchisi bo‘lmagan. 2018 yilda qurilish injiniring kompaniyasi bilan tuzilgan pudrat shartnomasiga asosan qurilish ishlari bajarilgan. O‘zaro tuzilgan shartnomada umumiy summa QQS bilan qo‘shib ko‘rsatilgan. Markazlashtirilgan tartibda qurilish ishlari bajarilganda QQS to‘lash tartibi bizga joriy qilinadimi? Agar joriy qilinsa QQS bo‘yicha hisobotni qaysi tartibda topshirishimiz kerak?

    Javob: Markazlashtirilgan manbalarni jalb qilgan holda qurilayotgan obyektlarga qurilish tashkilotlari, shuningdek moddiy resurslarni yetkazib beruvchilar (ishlab chiqaruvchi)  tanlov asosida tanlab olinadi (VMning 12.09.2003 yildagi 395-son qarori bilan tasdiqlangan “Markazlashtirilgan manbalar hisobiga qurilishni tashkil etish, moliyalashtirish va kreditlash tartibi to‘g‘risida”gi Nizomning 5-bandi).

    Bunday obyektlarda ishtirok etuvchi korxonalar, qaysi soliq tartibini qo‘llashlaridan qat’i nazar, ushbu obyektlar bo‘yicha QQS to‘lovchisi bo‘lib hisoblanadilar (SKning 349-moddasi). Agar korxonangiz markazlashtirilgan manbalarni jalb qilgan holda qurilgan obyektlarda ishlar bajargan bo‘lsa, ushbu obyektdagi ishlar bo‘yicha QQS to‘lashingiz shart.

    QQS bo‘yicha soliq hisoboti AVda 21.01.2019 yilda 3126-son bilan ro‘yxatga olingan shaklda soliq xizmati organiga topshiriladi.  

    Savol: Korxonamiz tomondan ishlab chiqargan mahsulotlar uchun 2015-2018-yillar davomida 28.01.2009 yildagi PQ-1050, va 21.12.2016 yildagi PQ-2687 imtiyozidan foydalandi. 28.01.2009 yildagi PQ-1050 bo‘yicha imtiyoz – maqsadli, 21.12.2016 yildagi PQ-2687 bo‘yicha imtiyoz – maqsadsiz. 28.01.2009 yildagi PQ-1050ga asosan YaST bo‘yicha imtiyozni qo‘llash natijasida bo‘shagan mablag‘lar asosiy vositalarni yoki xomashyo sotib olishga ishlatilgan. YaST bo‘yicha imtiyoz qo‘llash natijasida bo‘shagan mablag‘lar buxgalteriyada qay tarzda aks ettiriladi?

    Javob: Soliq imtiyozlarini qo‘llash natijasida bo‘shagan mablag‘larni maqsadli ishlatish belgilangan bo‘lsa, uning hisobini 8840 “Maqsadli ishlatish bilan soliq imtiyozlari” schyotida yuritiladi.

    8840 “Maqsadli ishlatish bilan soliq imtiyozlari” schyotida hisobga olinadigan mablag‘lar asosiy vositalar, nomoddiy aktivlar, tovar-moddiy boyliklarni xarid qilishga, yo‘naltirilganda, agar imtiyozli davr ko‘rsatilgan bo‘lsa – muddatlarning eng kami bo‘yicha: imtiyozli davr tugaganda yoki mablag‘lar haqiqatda ishlatilgan paytda, imtiyozli davr ko‘rsatilmagan hollarda esa – har yili quyidagicha hisobdan chiqariladi:

    Dt 8840 “Maqsadli ishlatish bilan soliq imtiyozlari”

    Kt 8530 “Tekinga olingan mol-mulk”

    Soliq imtiyozlarini qo‘llash natijasida bo‘shagan mablag‘larni maqsadli ishlatish belgilanmagan bo‘lsa, ular balansda hisobga olinmaydi. Balansdan tashqari “Vaqtinchalik soliqlar va bojxona imtiyozlari” schyotini ochib, bo‘shagan mablag‘lar summasi shu schyotning debetida aks ettiriladi. Imtiyoz davri tugaganida ushbu schyotning kreditida aks ettirilib, hisobdan chiqariladi.

    Savol: Kontragentlar bilan hisob-kitoblarni inventarizatsiya qilish natijasida, iqtisodiy sudga xo‘jalik ishi bo‘yicha da’vo ariza berishda ortiqcha davlat boji to‘langanligi aniqlandi. Ushbu holat yuzasidan iktisodiy sudga qilingan yozma murojaatimizga, 07.12.2018 yil sanasida ijobiy javob keldi, ya’ni sud tomonidan ortiqcha to‘langan davlat bojini respublika budjetidan qaytarib olish uchun ma’lumotnoma berildi. Davlat bojining to‘lanishi dt 9430 kt 5110 orqali aks ettirilgan. Ma’lumotnoma olgan sanada dt 4890 (respublika g‘aznachiligi) kt 9430 o‘tkazma beriladimi yoki pul kelib tushgan 07.01.19 sanada dt 5110 kt 9340 (o‘tgan yillar foydasi) tarzidami?

    Javob: Sudning ortiqcha to‘langan summani qaytarish to‘g‘risidagi rasmiy ma’lumotnomasi chiqqanda sizning davlat boji bo‘yicha debitorlik qarzingiz borligi tasdiqlangan. Demak, sudning shu ma’lumotnomasi chiqqan sanada avval xarajatga chiqarilgan summa kamaytirilib (xarajatlar schyoti kredit qilinib), debitorlik qarzi tan olinadi (4890 schyoti debet qilinadi). Pul mablag‘i kelib tushgan sanada debitorlik qarzi yopiladi.

    Savol: «Miraki sanatoriyasi» MCHJ asosiy faoliyat turi tibbiy xizmat ko‘rsatish va ichki turizm bilan ham shug‘ullanadi. 01.04.2017 y PQ-2863-son qarorga asosan 2022 yilning 1 yanvariga qadar soliqlardan imtiyozga ega hisoblanadi. Soliq to‘lashdan bo‘shagan mablag‘larni tashkilotda dam oluvchi va davolanuvchilar yotoqxonasi, ovqatlanish xonasini ta’mirlash ishlariga yo‘naltirish maqsadli hisoblanadimi?

    Javob: Prezidentning 01.04.2017 yildagi PQ-2863 Qarorida soliq imtiyozlarini qo‘llash natijasida bo‘shagan mablag‘lar xususiy tibbiyot muassasalarini zamonaviy tibbiy, muhandislik-texnik uskunalar bilan jihozlash, ularga servis-texnik xizmat ko‘rsatish, tibbiyot maqsadlari uchun ehtiyot qismlar, materiallar, inventar va boshqa buyumlar xarid qilish, tibbiy xizmatlar ko‘rsatish uchun yangi binolar qurish, mavjud binolarni rekonstruksiya qilish va kapital ta’mirlash, shuningdek, aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlariga bepul tibbiy xizmatlar ko‘rsatishga yo‘naltirishi belgilangan.

    Imtiyozlarni qo‘llashdan bo‘shagan mablag‘larni xususiy tibbiyot xizmatlarini ko‘rsatish uchun mo‘ljallangan barcha binolarni, shu jumladan bemorlar palatalari, davolanish xonalari, ovqatlanish xonalarini kapital ta’mirlashga yo‘naltirish belgilangan maqsadga muvofiq bo‘ladi.

    Savol: O‘zbekistgn Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 25.01.2018 yildagi №53 sonli qaroriga asosan jamiyatimiz negizida paxta to‘qimachilik klasteri tashkil qilinib, 2018 yil paxta hosili fermer xo‘jaliklari bilan tuzilgan kontraktatsiya shartnomalari asosida sotib olingan. Sotib olingan paxta 1 kg xomashyosining qiymati 3500 so‘mni, tashish va saqlash xarajatlari 200 so‘mni, Paxta tozalash zavodida tolani chigitdan ajratish xarajatlari 800 so‘mni tashkil qiladi. 1 kg paxta xomashyosidan 35,1% tola, 50,9% texnik chigit, 8,5% iste’mol uchun yaroqli chiqitlar va 5,5% istemol uchun yaroqsiz bo‘lgan chiqindilar olinadi. Ushbu mahsulotlarni olish uchun jami 4500 so‘m xarajat qilingan (3 500+200+800=4 500). Agar 4500 so‘mni mahsulotning chiqish foiziga nisbatan taqsimlansa hamma mahsulotning qiymati bir xilda bo‘lib qoladi. 1 kg paxta xom ashyosidan olingan har bir mahsulot turining tannarxini qanday tartibda shakllantirish mumkin?

    Javob: Bir texnologik jarayonda bir vaqtning o‘zida bitta xomashyodan ishlab chiqariladigan turli xildagi mahsulotlar  birgalikda ishlab chiqariladigan mahsulot deb ataladi (4-son BHMSning 35-bandi).

    Birgalikda ishlab chiqariladigan mahsulotning tannarxini aniqlash maqsadida ishlab chiqarish xarajatlari quyidagi usullardan biri bilan taqsimlanadi:

  • natura ko‘rsatkichlaridan foydalanish usuli. Ushbu usulda bo‘linish nuqtasiga qadar qilingan xarajatlar asosiy mahsulotning har bir turiga uning natura ko‘rsatkichlarida ifodalangan ishlab chiqarishning umumiy hajmidagi ulushiga mutanosib ravishda taqsimlanadi. Bu usulni o‘xshash turdagi mahsulotlar chiqqanida qo‘llash qulay bo‘lishi mumkin;
  • bo‘linish nuqtasidagi sotish qiymati asosidagi usul. Ushbu usulda bo‘linish nuqtasiga qadar qilingan xarajatlar asosiy mahsulotning har bir turiga uni sotishdan taxmin qilingan tushum umumiy summasidagi ulushiga mutanosib ravishda taqsimlanadi. Fikrimizcha, siz shu usulni qo‘llaganingiz maqsadga muvofiq bo‘ladi. Bo‘linish nuqtasida har bir mahsulotning taxminiy sotish narxini aniqlash mumkin.
  • Bo‘linish nuqtasi – bu bir turdagi materialdan turli xildagi yakuniy mahsulotlarning chiqishi boshlanadigan nuqta.

    Savol: Men yakka tartibda tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiruvchi tadbirkorlik subyekti sifatida aholiga taxta tilish (pilorama) xizmatini ko‘rsataman. Aholiga taxta tilish (pilorama) xizmatini ko‘rsatuvchi tadbirkorlik subyekti nazorat-kasssa apparatini o‘rnatishi majburiymi?

    Javob: Nazorat-kassa mashinalarini (NKM) qo‘llamasdan aholi bilan pulli hisob-kitoblarni amalga oshirish huquqiga ega tadbirkorlik subyektlarining ro‘yxati Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlangan (VMning 17.11.2011 yildagi 306-son qarori). Mazkur ro‘yxatga siz shug‘ullanadigan xizmat turi kiritilmagan. SHuning uchun naqd pulda hisob-kitoblarni amalga oshirishda NKM qo‘llashingiz shart.

  • Savol: Tashkilotimiz 2018 yilda ulgurji savdo (mineral o‘g‘it va kimyoviy vosita sotish) faoliyati bilan shug‘ullanib, 2019 yil 1 yanvardan umumbelgilangan soliq to‘lovchisi hisoblanadi. Motor orqali yer osti suvi (kachalka)dan foydalanadi. Korxona yer ostidan motor orqali suv chiqrib foydalansa, o‘lchov asbobi bo‘lmagan taqdirda suvdan foydalanganlik solig‘ini hisoblab chiqarish uchun ishlatilgan suv hajmi qanday aniqlanadi?

    Javob: Suvdan o‘lchagich asboblarsiz foydalanilsa, uning hajmi suv obyektlaridan suv olish limitlaridan, suv iste’molining texnologik va sanitariya normalaridan, sug‘orish normalaridan yoki ma’lumotlarning to‘g‘riligini ta’minlovchi boshqa usullardan kelib chiqqan holda aniqlanadi (SKning 260-moddasi).

    Er osti suvlaridan suv olish limitlari geologiya va mineral resurslar hamda yer qa’rini geologik o‘rganish, sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda (er osti issiq suvlari va mineral suvlar bo‘yicha) ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish organlari bilan kelishgan holda suv xo‘jaligi organlari tomonidan belgilanadi (VMning 2013 yil 19 martdagi 82-son qaroriga 1-ilovaning 23-bandi).

    Savol: Korxona valyuta h/rdan MIB orqali pul mablag‘i yechib olingan (boshqa korxona foydasiga hal qiluv qaroriga asosan). Bunda valyuta mablag‘i yechib olingan sanadagi kurs bilan Dt4890 (MIB) Kt 5210 o‘tkazma berilgan. Ma’lumki, MIB yechib olingan mablag‘ni valyuta birjasiga sotuvga ko‘yadi hamda valyutani sotishdan kelib tushgan mablag‘dan korxonani qarzini yopish uchun yo‘naltiradi. Valyutani sotuvi MIB orqali amalga oshirilgani sababli bizda kurs farqidan ko‘rilgan foyda va zararni buxgalteriyada aks ettirishning imkoni mavjud emas. Ushbu holda nima qilish lozim, MIBga yechib olingan valyuta mablag‘ini qay xolda sarflanganini to‘lik x/k ni talab qilishga qaysi norma orqali murojaat etishga haqlimiz. MIB orqali valyuta h/r-dan yechib olingan valyuta mablag‘i sotuvi MIB orqali amalga oshirilganda va ortiqchasi korxona h/r-ga qaytarilganda kurs farqidan foyda va zararlar qanday aks ettiriladi.

    Javob: Mijoz hisobraqamida bo‘lgan xarakatlar bank tomonidan beriladigan shaxsiy hisobvaraqdan ko‘chirmada aks ettirilgan bo‘ladi. Mazkur ko‘chirmani bankdan qog‘oz shaklida talab qilib olish yoki elektron bank tizimi (internet-banking) orqali ko‘rish mumkin.

    Xorijiy valyuta yuridik shaxslar tomonidan birjadan tashqari valyuta bozorida sotiladi va sotib olinadi (VMning 10.07.2001 yildagi 294-son qarori). Ushbu operatsiyalar vakolatli tijorat banklari orqali amalga oshiriladi.

    Korxonaning valyuta hisobraqamidan MIB talabiga asosan valyuta mablag‘i yechib olinsa, MIB yechib olingan valyutani tijorat banki orqali sotishi lozim. Tushgan milliy valyutadagi mablag‘ ijro hujjatini bajarishga yo‘naltiriladi (O‘zRning 29.08.2001 yildagi “Sud hujjatlari va boshqa organ hujjatlarini ijro etish to‘g‘risida”gi 258-II sonli qonuni).

    Xorijiy valyutada ifodalangan aktivlar (shu jumladan, pul mablag‘lari) 22-sonli BHMSga muvofiq hisobga olinadi (AVda 21.05.2004 yilda 1364-son bilan ro‘yxatga olingan).

    Taxminiy buxgalteriya o‘tkazmalarini shartli misolda ko‘rib chiqamiz.

    Misol: Korxona hisobraqami ochilgan xizmat ko‘rsatuvchi bankga 8 000 000 so‘mga MIB tomonidan yuborilgan talabnoma kelib tushgan. Talabnoma asosida mijozning valyuta hisobraqamidan 1 000 AQSH dollari yechib olingan. MIB valyuta mablag‘i sotilishidan 8 200 000 so‘m olgan, 8 000 000 so‘mni ijro varaqasida ko‘rsatilgan summalarni to‘lashga yo‘naltirgan, ortiqcha 200 000 so‘mni korxona hisobraqamiga o‘tkazgan. Valyuta yechib olingan kundan to ortiqcha mablag‘ qaytarilgan kungacha MB tomonidan o‘rnatilgan valyuta kursi o‘zgarmagan.

    Dt 48 00 Boshqa debitorlik qarzlari       8 000 000 so‘m

    Kt 52 00 Xorijiy valyutada hisobraqam  8 000 000 so‘m ($1 000)

    Dt 6010 To‘lanadigan schyotlar (6900)       8 000 000 so‘m

    Kt 48 00 Boshqa debitorlik qarzlari     8 000 000 so‘m

    Dt 5110 Milliy valyutada mablag‘           200 000 so‘m

    Kt 9540 Valyutalar kurslari farqidan daromadlar   200 000 so‘m

    Ushbu buxgalteriya o‘tkazmalari shartli misol bo‘yicha tuzilgan o‘tkazmalardir. Vaziyatga qarab, buxgalteriya o‘tkazmalari amalda boshqacharoq bo‘lishi mumkin.

    Savol: Jamiyatda ishlovchi xodimning qizi 18 yoshda. Oliy ta’lim muassasida kontrakt asosida o‘qiydi. Uning onasi bizning koxonamizda ishlaydi. Xodim o‘zining oyligidan o‘zi mustaqil bankka borib naqd pulda va o‘zining oyligi tushadigan plastik kartochkadan qizining kontrakt pulini to‘lagan. 2018 yil yakuni bo‘yicha barcha to‘lagan kvitansiyalarini buxgalteriyaga taqdim etdi. Xozirda ish hakidan soliq imtiyozini talab etmoqda. Korxona ishchining ish haqidan to‘liq daromad solig‘ini ushlab tuman DSIga to‘lab bergan. Xodim qanday qilib qizining kontraktiga to‘lagan mablag‘iga to‘g‘ri keladigan daromad solig‘i summasini qaytarib olishi mumkin?

    Javob: JSHDS bo‘yicha imtiyoz ish joyida qo‘llanilmagan bo‘lsa, ortiqcha to‘langan soliq summasini deklaratsiya topshirish orqali qaytarib olish mumkin. Xodim (o‘quvchining ota-onasi) turar joyi bo‘yicha soliq inspeksiyasiga borib, deklaratsiya topshirishi lozim (SKning 34-bobi).

    Buning uchun jismoniy shaxs soliq inspeksiyasiga quyidagi hujjatlarni taqdim etadi:

  • Talaba bilan oliy o‘quv yurti o‘rtasida o‘qitish to‘g‘risida tuzilgan shartnoma nusxasi;
  • Oliy o‘quv yurti hisob raqamiga pul mablag‘larini mustaqil to‘laganligini tasdiqlovchi hujjatlar nusxasi;
  • Soliq imtiyozini qo‘llovchi shaxsning (onasi yoki otasining) pasport nusxasi;
  • Ta’lim oluvchining (farzandning) pasport nusxasi va tug‘ilganlik to‘g‘risidagi guvohnomasi nusxasi;
  • Ish joyidan jami daromadi va ushlab qolingan soliq summasi to‘g‘risida ma’lumotnoma.
  • Agar deklaratsiyani ota-onaning bittasi, masalan, onasi topshirsa va soliq chegirmasi summasi uning jami yillik daromadi summasidan ortiq bo‘lsa, qolgan summaga soliq chegirmasi uning otasiga beriladi (O‘zbekiston Respublikasi oliy o‘quv yurtlarida ta’lim olish uchun yo‘naltiriladigan mablag‘larga jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i bo‘yicha imtiyozni qo‘llash tartibi to‘g‘risidagi Nizom, AVda 2010 yil 27 mayda 2107-son bilan ro‘yxatga olingan).

    Savol: Korxonamizda TMB xaridi deyarli amalga oshirilmaydi. Asosan devonxona mollari, asosiy vositalar xaridi amalga oshiriladi. Faoliyatimiz davomida xizmat ko‘rsatish korxonalari bilan (masalan, aloqa xizmatlari ko‘rsatish, aviachipta sotib olish va h.k.) shartnomalar tuziladi. “Norma maslahatchi” gazetasining 25-son, 2018 yil 19-iyunь sonida aviachipta xaridi uchun ishonchnoma rasmiylashtirilmasligi mumkinligini o‘qidik. Xizmat kursatish tashkilotlari tomonidan oyda bir takdim etiladigan schet fakturalarni olib kelish uchun ham ishonchnoma taqdim etmasa bo‘ladimi (schet fakturani qabul qilgan xodim imzo qo‘yadi)? Ishonchnoma qaysi holatlarda taqdim etilishi shart?

    Javob: Ishonchnomalar yetkazib beruvchi tomonidan shartnoma va boshqa bitimlar bo‘yicha beriladigan tovar-moddiy boyliklarni olishga beriladi (AVda 27.05.2003y. 1245-son b. ruyx. ol. Nizomning 4-b.).

    Tovar-moddiy zaxiralar (boyliklar) – keyinchalik sotish maqsadida normal faoliyat yuritish jarayonida tutib turiladigan va ishlab chiqarish jarayonida mavjud bo‘lgan, shuningdek mahsulot ishlab chiqarish, ishlarni bajarish yoki xizmatlar ko‘rsatish jarayonida yoxud ma’muriy va ijtimoiy-madaniy vazifalarni amalga oshirish uchun foydalaniladigan moddiy aktivlar (4-son BHMS “Tovar-Moddiy Zaxiralar”, 4-b.). Bundan tashqari, AV tomonidan 25.10.2004 yildagi 1419-son bilan ro‘yxatga olingan Nizomning 7-ilovasiga ko‘ra, tovar-moddiy qimmatliklar (zaxiralar)ga quyidagi aktivlar kiradi:

    a) odatdagi faoliyat jarayonida sotish uchun mo‘ljallangan;

    b) shunday sotish uchun ishlab chiqarish jarayonida bo‘lgan;

    v) ishlab chiqarish jarayonida yoki xizmatlar ko‘rsatishda foydalanish uchun mo‘ljallangan xomashyo yoki materiallar ko‘rinishidagi aktivlar. Tovar-moddiy qimmatliklar sotib olingan va qayta sotish uchun saqlanayotgan tovarlarni, shu jumladan chakana sotuvchi tomonidan sotib olingan tovarlar hamda qayta sotish uchun mo‘ljallangan boshqa mol-mulkni o‘z ichiga oladi. SHuningdek, tovar-moddiy qimmatliklar xo‘jalik yurituvchi subyekt tomonidan chiqarilgan tayyor yoki yarim tayyor mahsulotlarni o‘z ichiga oladi. Bunday mahsulotlarga keyinchalik ishlab chiqarish jarayonida foydalanish uchun mo‘ljallangan xomashyo va materiallar kiradi. Xizmat ko‘rsatish sohasida ishlovchi kompaniya holatida tovar-moddiy qimmatliklar kompaniya hali tegishli miqdordagi daromadni e’tirof etmagan xizmatlar qiymatini o‘z ichiga oladi.

    Ishonchnoma faqat tovar-moddiy boyliklarni olishga beriladi. Demak, tovar-moddiy boyliklarga kirmaydigan narsalar uchun ishonchnoma takdim etilishi kerak emas.

    Savol: O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 17 martdagi 2905-xx sonli yig‘ilish bayoni asosida Buxoro shahar xokimining 2017 yil 25-may 482-sonli qarori bilan «O‘KTAM Ko» MCHJga tegishli 1680 kv metr va zaxira yerdagi 560 kv. metr yer uchastkasida birinchi qavatida savdo, maishiy xizmat ko‘rsatish va yuqori qavatlarida ko‘p qavatli turar joy qurishga ruxsat berilgan. Buxoro shahar xokimining 2018 yil 27-dekabrdagi 4120 qarori bilan qurilishi tugalangan obyektni foydalanishga qabul qilish dalolatnomasi tasdiqlandi. O‘KTAM Ko» MCHJ Rahbari R.R. Bakaev 2018 yilda yagona soliq to‘lovini bajargan. Turar joy aholiga sotilayotgan paytda 2019 yilda QQS ishlatiladimi yoki QQSsiz sotish mumkinmi?

    Javob: Soliq solishning soddalashtirilgan tartibini qo‘llovchi korxonalar, shu jumladan yagona soliq to‘lovi to‘lovchilari, qurilishi moliyalashtirishning markazlashtirilgan manbalarini jalb etgan holda amalga oshirilayotgan obyektlar bo‘yicha qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS) to‘laydilar. Demak, sizning korxona YaST to‘lovchsi bo‘lsa, lekin qurilish ishlarini moliyalashtirishda markazlashtirilgan resurslar jalb etilgan bo‘lsa, siz ushbu obyektni realizatsiya qilish oborotlari bo‘yicha QQS to‘laysiz. Agar markazlashtirilgan mablag‘lar jalb qilinmagan bo‘lsa, u holda QQS to‘lamaysiz.

    Korxonangiz bu yildan umumbelgilangan soliqlar to‘lashga o‘tgan bo‘lsa, qurilish ishlarini qaysi mablag‘lar hisobiga moliyalashtirilganidan qat’i nazar, obyektini realizatsiya qilish oborotlari bo‘yicha QQS to‘laysiz.

    Ma’lumot uchun. Markazlashtirilgan manbalar deganda – davlat budjeti mablag‘lari, budjetdan tashqari jamg‘armalar va Hukumat qarorlari bilan tashkil etilgan alohida tarmoqlar va tashkilotlarning maxsus jamg‘armalari, O‘zbekiston Respublikasi Huqumati kafolati yoki uning nomidan jalb etiladigan chet el kreditlari, O‘zbekiston Respublikasining Tiklanish va taraqqiyot jamg‘armasi mablag‘lari, davlat boshqaruv organlari va davlat korxonalari mablag‘lari tushuniladi. Markazlashtirilgan manbalarni jalb qilgan holda qurilayotgan obyektlarga qurilish tashkilotlaridan tashqari, shuningdek moddiy resurslarni yetkazib beruvchilar (ishlab chiqaruvchi) ham tanlov asosida tanlab olinadi.

    Savol: Korxona hududida yer maydoniga asfalьt yotqizildi. Korxonaning yer maydonida yotqizilgan asfalьt uchun ketgan barcha xarajatlarni asosiy vositaga kiritib, 0127 schyotida hisobga olsam to‘g‘ri bo‘ladimi?

    Javob: Korxona joylashgan yer maydonlari tuzilishini o‘zgartirish, kelish yo‘llari, avtomobillar va boshqa transport vositalarining to‘xtash maydonlari, devorlar va boshqa inshootlarning holatini yaxshilash xarajatlari yerni obodonlashtirish xarajatlariga kiradi. Yerni obodonlashtirish xarajatlari 0850 “Erni obodonlashtirishga kapital qo‘yilmalar” schyotida hisobga olinadi. Yerni obodonlashtirish bilan bog‘liq barcha xarjatlar jamlanganidan keyin, asosiy vositalar tarkibiga kiritiladi va bunda Dt 0111 “Erni obodonlashtirish”, Kt 0850 “Erni obodonlashtirishga kapital qo‘yilmalar” o‘tkazmasi beriladi. Yerni obodonlashtirish bo‘yicha hisoblanadigan amortizatsiya 0211 “Erni obodonlashtirishning eskirishi” schyotida hisobga olinadi (21-BHMS 2-ilovasi, AVda 23.10.2002 yilda 1181-son bilan ro‘yxatga olingan). Soliq solish maqsadida amortizatsiya stavkasi 15 foizni tashkil etadi (SKning 144-moddasi).

    Savol: Tashkilotda xodimlarining ipoteka kreditlari bo‘yicha va o‘qish kontraktlari bo‘yicha ularning ish haqilaridan pul o‘tkazib beriladi. Xodimlar daromadlarining ipoteka kreditlari va o‘qish kontraktlarini to‘lashga yo‘naltirgan qismi bo‘yicha qanday soliq imtiyozlari mavjud?

    Javob: Xodimlar daromadlarining qonun hujjatlarida belgilangan hollarda olingan ipoteka kreditlari va o‘qish kontraktlarini to‘lashga yo‘naltirgan qismi JSHDSdan ozod qilinadi, lekin ular yagona ijtimoiy to‘lovga tortiladi.

    Jismoniy shaxslarning quyidagi daromadlari summalari JSHDSdan ozod qilingan (SKning 179-moddasi 30,31-bandlari):

  • yosh oila a’zolari tomonidan yakka tartibda uy-joyni qurish, rekonstruksiya qilish va sotib olish uchun yoki ko‘p kvartirali uydagi kvartirani rekonstruksiya qilish va sotib olish uchun olingan ipoteka kreditlarini hamda ular bo‘yicha hisoblangan foizlarni qoplash uchun yo‘naltirilgan daromadlari;
  • qishloq joylarda namunaviy loyihalar bo‘yicha yakka tartibda uy-joy qurishni ushbu maqsadlar uchun kreditlar berish qonun hujjatlariga muvofiq zimmasiga yuklatilgan banklarning kreditlari hisobidan amalga oshirayotgan quruvchi shaxslar, shuningdek ularning mazkur kreditlar bo‘yicha birgalikdagi qarz oluvchi bo‘lgan oila a’zolari tomonidan olingan ipoteka kreditlarini hamda ular bo‘yicha hisoblangan foizlarni qoplash uchun yo‘naltirilgan daromadlari;
  • O‘zbekiston Respublikasi oliy o‘quv yurtlarida ta’lim olish uchun (o‘zining o‘qishi yoki yigirma olti yoshga to‘lmagan farzandlarining o‘qishi uchun) yo‘naltiriladigan summalari.
  • Bunday obyektlarda ishtirok etuvchi korxonalar, qaysi soliq tartibini qo‘llashlaridan qat’i nazar, ushbu obyektlar bo‘yicha QQS to‘lovchisi hisoblanadilar (SKning 349-moddasi). Agar korxonangiz markazlashtirilgan manbalarni jalb qilgan holda qurilgan obyektlarda ishlar bajargan bo‘lsa, ushbu obyektdagi ishlar bo‘yicha QQS to‘lashingiz shart.

    Qo‘shimcha materiallarni quyidagi manba orqali o‘tib qo‘ring:

    QQS bo‘yicha soliq hisoboti AVda 21.01.2019 yilda 3126-son bilan ro‘yxatga olingan shaklda soliq xizmati organiga topshiriladi. Hisobotni tayyorlashda SKning VII bo‘limi qoidalariga rioya qilish lozim.

    Savol: Umumbelgilangan soliq to‘lovichisi tomonidan ishchilarga bepul ovqat beriladi. Ishchilarga bepul ovqat berilsa qanday soliq oqibatlari yuzaga keladi?

    Javob: Xodimlar bepul ovqat bilan ta’minlanganda uning qiymati xodimlarga berilgan kompensatsiya to‘lovi hisoblanadi (SKning 174-moddasi). Bepul ovqat qiymati xodimlarning jami mehnatga haq to‘lash tarzidagi daromadi tarkibiga kiritiladi va undan JSHDS ushlab qolinadi (SKning 172 moddasi), shuningdek yagona ijtimoiy to‘lovga tortiladi (SKning 306-moddasi).

    Boshqa soliq majburiyatlari yuzaga kelmaydi.

    Savol: MCHJ shaklidagi korxona 2018 yilda QQS to‘lovchisi bo‘lmagan. 2018 yilda qurilish injiniring kompaniyasi bilan tuzilgan pudrat shartnomasiga asosan qurilish ishlari bajarilgan. O‘zaro tuzilgan shartnomada umumiy summa QQS bilan qo‘shib ko‘rsatilgan. 1. Markazlashtirilgan tartibda qurilish ishlari bajarilganda QQS to‘lash tartibi bizga joriy qilinadimi? 2. Agar joriy qilinsa QQS bo‘yicha hisobotni qaysi tartibda topshirishimiz kerak?

     Javob: Markazlashtirilgan manbalarni jalb qilgan holda qurilayotgan obyektlarga qurilish tashkilotlari, shuningdek moddiy resurslarni yetkazib beruvchilar (ishlab chiqaruvchi)  tanlov asosida tanlab olinadi (VMning 12.09.2003 yildagi 395-son qarori bilan tasdiqlangan “Markazlashtirilgan manbalar hisobiga qurilishni tashkil etish, moliyalashtirish va kreditlash tartibi to‘g‘risida”gi Nizomning 5-bandi).

  • Savol: Bizning aksiyadorlik jamiyatimizning 2018 yil faoliyati yakuni bo‘yicha aksiyadorlarning navbatdagi yig‘ilishi o‘tkazilmoqda. AJ aksiyalarining 90 foizi yuridik shaxsga tegishli, O‘zbekiston fuqarolari bo‘lgan jismoniy shaxslarning (30 ming fuqorani) ulushi – 10 foiz. Aksiyadorlar yig‘ilishining qarorida yil yakuni bo‘yicha 100 000,0 ming so‘m sof foyda olinganligi, ushbu mablag‘ning 5 foizi (5 000,0 ming so‘mni) 8520 schyotga rezerv fondiga o‘tkazilishi, qolgan 95 000,0 ming so‘m mablag‘dan 10 foizi dividend shaklida taqsimlanishi, 90 foizi esa (85 500,0 ming so‘mni) tashkilotni rivojlantirish uchun (na razvitie) qoldirishi belgilangan.

    Ushbu holatda AJning foydasi dividend shaklida taqsimlanishi, qolgan qismi esa rivojlantirishga qoldirilishi qonun nuqtai nazardan to‘g‘rimi?

    AJ aksiyadorlarining qarori to‘g‘ri bo‘lsa, AJ qanday soliq to‘lovlarini amalga oshiradi va jamiyat buxgalteriyasi schyotlari qanday aks ettiriladi?

    AJning rivojlanishi uchun uning tasarrufida qoldirilgan 85 500,0 ming so‘m daromadlarga olinadimi?

    Javob: AJ jamiyat ustavida nazarda tutilgan miqdorda rezerv (zaxira) fondi tashkil etish huquqiga ega. Taqsimlanmagan foydaning qancha qismini aksiyadorlar o‘rtasida taqsimlash aksiyadorlar yig‘ilishining qaroriga bog‘liq. Foydaning bir qismini dividendlar shaklida taqsimlash, bir qismini esa jamiyat tasarrufida qoldirilishi mumkin (masalan, jamiyatni rivojlantirishga) (“Aksiyadorlik jamiyatlari va aksiyadorlarning huquqlarinihimoya qilish” to‘g‘risidagi Qonunni, 26.04.1996 y. №223-I).

    Aksiyadorlarga dividendlar to‘langanda jamiyat ulardan soliq summasini (foyda solig‘i yoki JSHDS) ushlab qolishi va budjetga o‘tkazishi kerak (SKning 156-moddasi184-moddasi).

    Rezerv fondiga ajratma hisoblab yozish:

    Dt 8700 Taqsimlanmagan foyda

    Kt 8520 Rezerv kapitali

    Aksiyadorlar qarori chiqqanda dividendlar hisoblab yozish:

    Dt 8700 Taqsimlanmagan foyda

    Kt 6610 To‘lanadigan dividendlar

    Dividendlardan foyda solig‘i yoki JSHDS ushlab qolinishi:

    Dt 6610 To‘lanadigan dividendlar

    Kt 6410 To‘lanadigan soliqlar (turlari bo‘yicha)

    Dividendlar to‘lanishi:

    Dt 6610 To‘lanadigan dividendlar

    Kt 5110 Hisobkitob schyoti / yoki 5010 Kassa

    Foydaning jamiyat tasarrufida rivojlantirish uchun qoldirilgan qismi AJning daromadi sifatida qaralmaydi. Foydaning bu qismi aksiyadorlarning keyingi yildagi qarori chiqquniga qadar taqsimlanmagan foyda sifatida 8700 “Taqsimlanmagan foyda” schyotida saqlanib turaveradi.

    Savol: Korxona o‘z xodimiga vaqtinchalik mehnatga layoqatsizlik nafaqasini berishi kerak. Vaqtinchalik mehnatga layoqatsizlik nafaqalaridan daromad solig‘i ushlanadimi?

    Javob: Ha, vaqtinchalik mehnatga layoqatsizlik payti uchun beriladigan nafaqadan jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i ushlab qolinadi.

    Vaqtinchalik mehnatga layoqatsizlik payti uchun beriladigan nafaqa jismoniy shaxslarning boshqa daromadi deb e’tirof etiladi (SKning 178-moddasi 1-bandi). Ular jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘iga (JSHDSga) tortilmaydigan daromadlar tarkibiga kirmaydi (SKning 179-180-moddalari). YaITga tortilmaydi (SKning 306-moddasi).

    Savol: Aksiyadorlik jamiyati va jismoniy shaxs MCHJ tashkil etish buyicha ta’sis shartnomasini tuzishgan. Jismoniy shaxsning boshqa MCHJda 100% ulushi bor va u bu jamiyatni tugatmoqchi emas.

    Jismoniy shaxsning boshqa MCHJdagi bino-inshootlarini yangi tashkil etiladigan MCHJga ulush sifatida kiritish qay tartibda amalga oshirish mumkin?

    Javob: 1-MCHJ ustav fondida bo‘lgan ko‘chmas mulk obyektini yangi tashkil qilinayotgan 2-MCHJ ustav fondiga ulush sifatida kiritish uchun ta’sischi (jismoniy shaxs) oldin 1-MCHJdagi o‘z ulushini chiqarib olishi kerak.

    2001 yil 6 dekabrdagi 310-II-sonli Qonunga (keyinchalik – Qonun) ko‘ra buni ishtirokchisi(lari) ulushlarining nominal qiymatini kamaytirish yo‘li bilan jamiyat ustav fondini (ustav kapitalini) kamaytirish orqali amal oshirish mumkinligi belgilangan.

    Ustav fondi kamaytirilganda, bu haqda jamiyat ustav fondini (ustav kapitalini) kamaytirish hamda kamaytirilgan summa miqdorini ko‘chmas mulk ko‘rinishida ta’sischiga to‘lash to‘g‘risida qaror qabul qilinadi.

    Faqat bunday kamaytirish natijasida ustav fondining (ustav kapitalining) miqdori jamiyat davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan sanadagi holatga ko‘ra Qonunga muvofiq belgilangan ustav fondi minimal miqdoridan (EKIHning 40 baravari miqdoridan) kam bo‘lib qolmasligi kerak (Qonunning 19-m. 2-q). Ko‘chmas mulk jamiyat qarori bilan ta’sischiga o‘tkazilgandan keyin bino va inshootlarga bo‘lgan huquqni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish uchun "Yagona darcha" markazlariga murojaat qilinadi. Mulk huquqi rasmiylashtirilgandan so‘ng, uni 2-MCHJ ustav fondiga ulush sifatida kiritish mumkin.

    Savol: MCHJ shaklidagi korxonada 2019 yil 20-fevral holatiga bitta omborda TMBlar inventarizatsiya qilindi. Inventarizatsiya natijasida bir turdagi TMBlar (ya’ni bir xil TMB ikkita mol yetkazuvchidan olingan va nomlanishida farqi bor) o‘rtasida bir xil miqdorda ortiqcha va kamomad aniqlandi. 19-BXMSning 5-bo‘limiga asosan qayta navlarga ajratish amalga oshirildi. Natijada bir turdagi TMBlarning kiymatlari o‘rtasida ortiqcha va kamomadlar yuzaga keldi.

    Qayta navlarga ajratishdan paydo bo‘lgan qiymatlar o‘trasidagi ortiqcha va kamomadlarni hujjatlashtirish va buxgalteriya o‘tkazmasi qanday amalga oshiriladi ? Buning uchun moddiy javobgar shaxs aybdor bo‘ladimi?

    Javob: Tovarlarning sorti almashtirib yuborilish (peresortitsa) natijasida bir xir nomdagi TMZ bo‘yicha ortiqcha chiqish va kamomadlar yuzaga kelgan bo‘lsa, ularni bir xil miqdorda o‘zaro hisobga olish mumkin. Inventarizatsiya natijalarini tartibga solishda, shu jumladan kamomad va ortiqcha chiqishlarni o‘zaro hisobga olishda 19-son BHMSning 5-bo‘limida belgilangan qoidalarga rioya qilish lozim. Inventarizatsiya natijalarini rasmiylashtirishda va o‘zaro hisobga olishda avval kamomad va ortiqcha chiqishlar yuzaga kelishiga yo‘l qo‘ygan aybdor shaxsni aniqlash kerak. Aybdor shaxs aniqlanmagan hollarda 19-son BHMSda belgilangan tartibda ish tutiladi.

    Inventarizatsiya natijalari “Inventarlashda aniqlangan natijalar qaydnomasi”da aks ettiriladi (19-son BHMSning ilovasi).

    Tovarlarning tannarxi farqlanishi sababli o‘zaro hisobga olishda yuzaga kelgan ijobiy farq daromadga  olinadi, salbiy farq aybdor shaxsdan undiriladi yoki zararga olinadi (21-son BHMSning 2-ilovasini o‘qing).

    Masalan, bir xil bo‘yoq, “A” va “B” bo‘yoqlar faqat tannarxi bo‘yicha farq qiladi. “A”ning tannarxi 1000 so‘m, “B”ning tannarxi 1100 so‘m. Inventarizatsiya qilishda “A” olti banka ko‘p chiqdi, “B” olti banka kam chiqdi. Natijada “A” bo‘yicha ortiqcha chiqish 6000 so‘m, “B” bo‘yicha kamomad 6600 so‘m. O‘zaro hisobga olinsa, farqi 600 so‘m kamomad.

    Dt 5910 “Kamomadlar”      600

    Kt 2910 “Tovarlar”        600

    Xarajatlarga chiqarilsa:

    Dt 9430 “Boshqa xarajatlar”  600

    Kt 5910 “Kamomadlar”     600

    Aybdor shaxsdan undirilsa:

    Dt 4730 “Moddiy zararni qoplash bo‘yicha xodimlarning qarzi”    600

    Kt 5910 “Kamomadlar”  600

    Savol: «Miraziz» xususiy korxonasi chakana savdo qilish maqsadida «Mamadiyor» MCHJ balansida turgan noturar binoni ijaraga oldi. Ijara summasi 1600 000 so‘m. Bino Toshkent shahrida joylashgan. Har oylik ijara to‘lovlarini «Miraziz» xususiy korxonasi ijarachiga, ya’ni «Mamadiyor» MCHJga to‘lab bermokda.

    Ijarachi «Miraziz» xususiy korxonasi ijara to‘lovlaridan qanday soliqlar to‘laydi va ijara to‘lovini soliq hisobotining biron shaklida aks ettiradimi?

    Javob: Ijaraga oluvchi Aziz XKda ijara to‘lovlari bo‘yicha hech qanday soliq majburiyatlari yuzaga kelmaydi. Ijara to‘lovi uning xarajati hisoblanadi.

    Shartnomada belgilangan ijara haqi miqdori davlatning ko‘chmas mulkidan foydalanganlik uchun ijara haqining eng kam stavkalaridan past bo‘lsa, ijaraga beruvchida soliq ijara haqining eng kam stavkalaridan kelib chikib hisoblanadi (26.12.2018 yildagi PQ-4086 Qarorning 24-bandi).

    Ijaraga beruvchi shartnomada belgilangan ijara haqi summasini ijara haqining tasdiqlangan eng kam stavkasi bilan taqqoslashi lozim (Toshkent shahar hokimining  qarori 11.01.2019 y. №35 sonli).

    Savol: MCHJning asosiy faoliyat turi – ko‘chmas mulni ijaraga berish. Hozirda ko‘pqavatli savdo do‘konlarni qurib, jismoniy shaxslarga sotishni maqsad qilganmiz. Buning uchun jismoniy shaxs bilan investitsiya shartnomasi tuzilgan, ya’ni uning mablag‘lari hisobiga qurib beramiz.

    Pul o‘rniga qurilish materiallari olsak bo‘ladimi?

    Buning soliq oqibatlari qanday bo‘ladi?

    Javob: Jismoniy shaxslar tomonidan shartnoma doirasida berilgan materiallar daval (qayta ishlashga olingan) materiallar sifatida qaraladi. Daval materiallar korxona balansida emas, balansdan tashqari 003 “Qayta ishlovga qabul qilingan materiallar” schyotida hisobga olinadi (21-son BHMS). Shuning uchun qurilgan obyekt tannarxida hisobga olinmaydi, demak foyda solig‘ini hisoblashda ishtirok etmaydi (SKning 128-moddasi), QQS solinadigan bazaga kirmaydi (SKning 204-moddasi). YaST to‘lovchilarida ham soliq solinadigan bazaga ta’sir qilmaydi (SKning 356-moddasi).

    Savol: Korxonamiz tikuvchilik mahsulotlari ishlab chiqaradi. Ko‘pincha tikuvchilik mahsulotlari uchun xom ashyoni import qilamiz. Tikuvchilik mahsulotlari juda tez o‘zgaruvchan aksessuarlar talab qilgani bois, ularni bozordagi do‘konlardan naqd pulga jismoniy shaxslar keltirib berishadi. Bu akssesuarlarni hujjatsiz kirim qilishning iloji bo‘lmaydi. Ushbu aksussuarlarni bizga keltirib beradigan jismoniy shaxslar hech qanday hujjat bera olmasliklarini aytishadi. Bu aksessuarlarni jismoniy shaxs bo‘lgan YaTTlar bilan daval xom ashyo ko‘rinishida shartnoma tuzib qabul qilish-topshirish dalolatnomasi orqali buxgalteriyaga kirim qilmoqchimiz.

    Kabul kilingan aksessuarlarni kirim qilingan summasiga jismoniy shaxslarlarga tayyor mahsulot bersak soliq oqibatlarini keltirib chiqarmaydimi?

    SHu faoliyatimizni buxgalteriyada qanday aks ettirish mumkin?

    Qonunchilikka zid bo‘lmasligi uchun qanday yo‘l tutishimiz kerak?

    Javob: Korxona mahsulotini chiqarish uchun YaTTlardan daval xom ashyo olib, ularga tayyor mahsulot bersangiz, buni tegishli shartnoma bilan rasmiylashtirish lozim. Xom ashyoni topshirish-qabul qilish dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. Daval xom ashyosi balans schyotlarida aks ettirilmaydi, ularni balansdan tashqari 003 schyotida aks ettirish lozim (21-son BHMS). Buyurtma bo‘yicha ishlab chiqarilgan mahsulot tannarxiga daval xom ashyoning qiymati kiritilmaydi (4-son BHMS). Tovar buyurtmachiga berilgan paytda, daval xom ashyosi balansdan tashqari schyotdan chiqariladi.

    Daval xom ashyosidan mahsulot chiqarilganda u bilan bog‘liq soliq oqibatlari yuzaga kelmaydi. Foyda solig‘ini yoki YaSTni hisoblashda daval xom ashyoning qiymati ishtirok etmaydi. Daval xom ashyosidan ishlab chiqarilgan tovarlar bo‘yicha QQS hisoblanganda daval xom ashyosining qiymati QQS solinadigan bazaga kiritilmaydi (SKning 204 moddasi).

    Prezidentning 30.10.2018 yildagi PF-5564 son Farmonidaga asosan, siz xom ashyoni do‘konlardan shartnoma tuzmasdan, korporativ plastik karta orqali xarid qilishingiz ham mumkin. Bunda sotuvchidan hisobvaraq-faktura olishingiz kerak bo‘ladi.

    Savol: 1996 yil 1-aprelgacha ochilgan mehnat daftarchasi, ya’ni 1.04.1996 yilgacha mehnat faoliyatini boshlagan xodimni mehnat daftarchasini almashtirilmasligi qaysi qonun hujjatlari bilan tartibga solinadi?

    Javob: O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 1995 y. 21.12.dagi O‘zbekiston Respublikasining Mehnat Kodeksini amalga kiritish tartibi to‘g‘risidagi 162-I sonli qarorini 1-bandi bilan O‘zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi 1996 yil 1-apreldan boshlab amalga kiritilgan.

    Mazkur qarorning 2-bandida Mehnat kodeksi amalga kiritilgan kundan e’tiboran mehnat to‘g‘risidagi amaldagi qonunlar va boshqa normativ hujjatlarning Kodeksga zid bo‘lmagan qismi qo‘llaniladi deb ta’kidlangan.

    SHu bilan birgalikda, Mehnat kodeksi amalga kiritilgunga qadar yuzaga kelgan mehnatga oid huquqiy munosabatlarda taraflarning huquqlari va burchlari 1996 yil 1-apreldan e’tiboran Mehnat kodeksiga muvofiq tartibga solinadi deb qayd qilingan. Xamda Mehnat kodeksi 1996 yil 1-apreldan keyin kelib chiqqan mehnat nizolariga tatbiq etilishi ko‘rsatib o‘tilgan.

    Qayd etilgan qaror qabul qilingunga qadar Vazirlar Mahkamasining O‘zbekiston Respublikasida Yangi mehnat daftarchalarini joriy qilish to‘g‘risida 06.07.1995 yildagi 258-son qarori qabul qilingan bo‘lib, uning 1-bandida:

    O‘zbekiston Respublikasida yangi mehnat daftarchalari ilovaga muvofiq tasdiqlanishi va hodimlarga ilgari berilgan amaldagi mehnat daftarchalari almashtirilmasligi ta’kidlangan.

    Bu bilan, Oliy Majlisining 21.12.1995  yildagi “Mehnat Kodeksini amalga kiritish tartibi to‘g‘risida”gi 162-I sonli qarori bilan, Mehnat kodeksi amalga kiritilgunga qadar yuzaga kelgan mehnatga oid huquqiy munosabatlarda taraflarning huquqlari va burchlari 1996 yil 1-apreldan e’tiboran Mehnat kodeksiga muvofiq tartibga solinishi hamda, Mehnat kodeksi 1996 yil 1-apreldan keyin kelib chiqqan mehnat nizolariga tatbiq etilishi ko‘rsatib o‘tilgan.

    Savol: Men maxsus bog‘chada defektolog bo‘lib ishlayman. Alohida binoni ijaraga olib, yakka tartibdagi tadbirkorlik sifatida logopediya va defektologiya xizmatlarini ko‘rsatsam bo‘ladimi?

    Javob: Yo‘q, defektologiya tibbiy xizmatini YaTT sifatida amalga oshirib bo‘lmaydi.

    Bu xizmat yuridik shaxs tashkil etmasdan shug‘ullanishi mumkin bo‘lgan faoliyat turlari ro‘yxatida (07.01.2011 y. VM 6-son qaroriga 1-ilova) nazarda tutilmaganligi va litsenziya talab qilinadigan faoliyat turi bo‘lganligi uchun (12.05.2001 y. VM 222-II-son qarori) ushbu faoliyatni YaTTdan boshqa tashkiliy huquqiy shaklda litsenziya olgan holda amalga oshirishingiz kerak.

    Savol: O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 29-iyundagi PQ-5468 qarorida jismoniy shaxslarning daromadidan ushlanadigan soliq 12% deb belgilangan. Jamiyatimizda jismoniy shaxslarning daromadidan ushlanadigan soliqdan imtiyozga ega namunaviy uy-joy krediti, ta’lim krediti, shaxsiy avtomashinadan foydalanganlik uchun kompensatsiya puli, soliqqa tortilmaydigan moddiy yordam puli (yaqin qarindoshlari vafoti tufayli) to‘lovlari mavjud. SHaxsiy jamg‘arib boriladigan pensiya 0,1% deb belgilangan.

    2019 yilda ushbu to‘lovlar jismoniy shaxslardan ushlanadigan daromad solig‘iga tortiladimi?

    SHaxsiy jamg‘arib boriladigan pensiya hisobraqamiga 0,1% miqdoridagi to‘lov jami daromaddan ushlanadimi yoki jismoniy shaxslarning daromadidan ushlanadigan soliqdan chegiriladimi?

    Javob: Normalar doirasida xodimga xizmat ishlari uchun shaxsiy avtomobildan foydalanganlik uchun kompensatsiya to‘lovlari jismoniy shaxslarning daromadi sifatida qaralmaydi (SKning 171-moddasi), demak JSHDSga tortilmaydi. Normadan ortiq berilgan kompensatsiya to‘lovlari mehnatga haq to‘lash tarzidagi kompensatsiya to‘lovi deb hisoblanadi va JSHDS hamda YaITga tortiladi (SKning 172, 174-moddasi).

    Jismoniy shaxslarning soliq solinmaydigan daromadlari SKning 179-moddasida ko‘rsatilgan. Jumladan quyidagi maqsadlarga yo‘naltirgan daromadlari JSHDSga tortilmaydi:

  • yosh oila a’zolari tomonidan yakka tartibda uy-joyni qurish, rekonstruksiya qilish va sotib olish uchun yoki ko‘p kvartirali uydagi kvartirani rekonstruksiya qilish va sotib olish uchun olingan ipoteka kreditlarini hamda ular bo‘yicha hisoblangan foizlarni qoplash uchun yo‘naltirilgan;
  • qishloq joylarda namunaviy loyihalar bo‘yicha yakka tartibda uy-joy qurishni ushbu maqsadlar uchun kreditlar berish qonun hujjatlariga muvofiq zimmasiga yuklatilgan banklarning kreditlari hisobidan amalga oshirayotgan quruvchi shaxslar, shuningdek ularning mazkur kreditlar bo‘yicha birgalikdagi qarz oluvchi bo‘lgan oila a’zolari tomonidan olingan ipoteka kreditlarini hamda ular bo‘yicha hisoblangan foizlarni qoplash uchun yo‘naltirilganda.
  • O‘zbekiston Respublikasi oliy o‘quv yurtlarida ta’lim olish uchun (o‘zining o‘qishi yoki yigirma olti yoshga to‘lmagan farzandlarining o‘qishi uchun) yo‘naltiriladigan summalari;
  • moddiy yordam summalari:
  • - favqulodda holatlar munosabati bilan beriladigan moddiy yordam summalari – to‘laligicha;

    - vafot etgan xodimning oila a’zolariga yoki oila a’zosi vafot etganligi munosabati bilan xodimga beriladigan moddiy yordam summalari – eng kam ish haqining o‘n ikki baravarigacha miqdorda;

    SKning 178-moddasida ko‘rsatilgan boshqa hollarda, – soliq davri uchun eng kam ish haqining o‘n ikki baravarigacha miqdorda. 

    Jismoniy shaxslarning shaxsiy jamg‘arib boriladigan pensiya hisobvaraqlariga o‘tkaziladigan har oylik majburiy badallar (0,1%) summasi JSHDS summasidan ushlab qolinadi (SKning 186-moddasi).

    Savol: MCHJ shaklidagi korxona 2018 yilda QQS to‘lovchisi bo‘lmagan. 2018 yilda qurilish injiniring kompaniyasi bilan tuzilgan pudrat shartnomasiga asosan qurilish ishlari bajarilgan. O‘zaro tuzilgan shartnomada umumiy summa QQS bilan qo‘shib ko‘rsatilgan.

    Markazlashtirilgan tartibda qurilish ishlari bajarilganda QQS to‘lash tartibi bizga joriy qilinadimi?

    Agar joriy qilinsa QQS bo‘yicha hisobotni qaysi tartibda topshirishimiz kerak?

    Javob: Markazlashtirilgan manbalarni jalb qilgan holda qurilayotgan obyektlarga qurilish tashkilotlari, shuningdek moddiy resurslarni yetkazib beruvchilar (ishlab chiqaruvchi)  tanlov asosida tanlab olinadi (VMning 12.09.2003 yildagi 395-son qarori bilan tasdiqlangan “Markazlashtirilgan manbalar hisobiga qurilishni tashkil etish, moliyalashtirish va kreditlash tartibi to‘g‘risida”gi Nizomning 5-bandi).

    Bunday obyektlarda ishtirok etuvchi korxonalar, qaysi soliq tartibini qo‘llashlaridan qat’i nazar, ushbu obyektlar bo‘yicha QQS to‘lovchisi bo‘lib hisoblanadilar (SKning 349-moddasi). Agar korxonangiz markazlashtirilgan manbalarni jalb qilgan holda qurilgan obyektlarda ishlar bajargan bo‘lsa, ushbu obyektdagi ishlar bo‘yicha QQS to‘lashingiz shart.

    Qo‘shimcha materiallarni quyidagi manba orqali o‘tib qo‘ring:

    https://vopros.norma.uz/question/12359?sid=21222&st=438317&us=rul60agu1iput2f71p4kaoh0t6

    QQS bo‘yicha soliq hisoboti AVda 21.01.2019 yilda 3126-son bilan ro‘yxatga olingan shaklda soliq xizmati organiga topshiriladi. Hisobotni tayyorlashda SKning VII bo‘limi qoidalariga rioya qilish lozim.

  • : Erkin iktisodiy zona ishtirokchisi sifatida tuzilgan biznes rejamiz va bitimga asosan korxonamiz sendvich panellar ishlab chiqarilishini yo‘lga qo‘yishi kerak. Xozirgi kunda bozor kon’yukturasidan kelib chiqib hamda xaridorlar talab istaklariga ko‘ra korxonamiz boshqa metall mahsulotlar ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘ymoqchi. Bu mahsulotlarni ishlab chiqarish EIZ bilan tuzilgan bitim shartlarida ko‘rsatilmagan. Shundan kelib chikib erkin iktisodiy zona ishtirokchisi erkin iktisodiy zona bilan tuzilgan bitimda ko‘rsatilmagan faoliyat turi bilan shug‘ullanishi mumkinmi? Biz tomonimizdan mazkur boshqa mahsulotlarni ishlab chiqarish qanday soliq oqibatlariga olib keladi?
  • Javob: Erkin iqtisodiy zona ishtirokchilari investitsiya shartnomasida nazarda tutilgan investitsiya ob’ektini ishlab chiqarish bilan birga, agar shartnomada boshqacha qoidalar belgilanmagan bo‘lsa, boshqa mahsulotlarni ham ishlab chiqarishi mumkin.

    Lekin “Erkin iqtisodiy zonalar hududida soliqlar va bojxona to‘lovlari bo‘yicha imtiyozlarni qo‘llash tartibi” to‘g‘risidagi Nizomning 5-bandida (Prezidentning 26.10.2016 yildagi PF-4853 sonli Farmonida) belgilangan soliq imtiyozlari investitsiya shartnomasida nazarda tutilgan faoliyat turiga tatbiq etilishi ko‘rsatilgan (VMning 10.04.2017 yildagi 196-son qaroriga 3-ilova).

    Investitsiya shartnomasining “faoliyat turi” moddasida ishlab chiqariladigan mahsulot nomi va hajmi ko‘rsatilgan bo‘ladi. SHuning uchun, sizning korxona bilan direksiya o‘rtasida tuzilgan investitsiya shartnomasida korxonangiz qo‘shimcha chiqarmoqchi bo‘lgan mahsulot nomi ko‘rsatilmagan bo‘lsa, unga nisbatan soliq imtiyozlarini qo‘llay olmaysiz.

  • : O‘tgan 2018 yil yakuni bo‘yicha korxonamiz tovaroboroti 1,0 mlrd. so‘mdan oshishi munosabati bilan 2019 yildan boshlab umumbelgilangan soliqlar to‘lashga o‘tgan. Korxonaning yagona ta’sischisi 2018 yilda korxonaning ustaviga ko‘chmas mulk kiritgan. Hozir shu kiritgan ko‘chmas mulkini ustav fondini kamayishi hisobiga korxonadan chiqarib olmoqchi. Shunga ko‘ra, ta’sischiga ustav fondi kamayishi hisobiga ko‘chmas mulk berilganda qanday soliqlar yuzaga keladi? Amalga oshirilgan ushbu operatsiya bo‘yicha oborot QQSga tortiladimi?
  • Javob: Korxonadan mulk chiqib ketishida foyda yoki zarar yuzaga kelishi mumkin. Mulk chiqib ketishining moliyaviy natijasi korxonaning moliyaviy natijalar to‘g‘risidagi hisobotda boshqa operatsion daromad yoki boshqa operatsion xarajatlar sifatida aks ettiriladi. Asosiy vosita chiqib ketishidan ko‘rilgan foyda soliq solinadigan foydani oshiradi (SKning 133-moddasi), lekin zarar ko‘rilsa, ushbu zarar summasi sizning xolatingizda foyda solig‘ini hisoblashda chegirilmaydi (SKning 147-moddasi 12-bandi).

    Ustav fondini kamaytirishda, korxonaning tashkiliy-huquqiy shakliga qarab, quyidagilarga rioya qilish lozim, chunki ayrim holatlarda ustav fondini kamaytirishga cheklovlar bo‘lishi mumkin:

  • MCHJlarda Mas’uliyati cheklangan hamda qo‘shimcha mas’uliyatli jamiyatlar to‘g‘risidagi qonunning 19-moddasi talablariga
  • Xususiy Korxonalarda “Xususiy korxona” to‘g‘risidagi Qonunning 13-moddasiga.
  • Korxonaga tegishli mulk berilganda ushbu mol-mulkga bo‘lgan mulk huquqi boshqa shaxsga o‘tkaziladi. Mol-mulkka bo‘lgan mulk huquqini o‘tkazish QQS solinadigan realizatsiya qilish oboroti deb hisoblanadi (SKning 199-moddasi 1-qims 1-bandi).

    Savol: Korxonamiz avtomobilllarga yoqilg‘i quyish faoliyati bilan shug‘ullanadi, bunda bir oy davomida 100 ga ortiq avtomobillarga korporativ kartochka orqali benzin zapravka qilinadi. Bu degani 100 ga yaqin cheklar olinadi. Qanday qilib yoqilg‘i quyish stansiyalaridan olingan benzin uchun 100 ga yaqin cheklarga hisobvaraq-faktura rasmiylashtirsa bo‘ladi?

    Javob: O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 30.10.2018 yildagi PF–5564-son Farmoniga asosan yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar tomonidan naqd pulsiz hisob-kitoblarni oldi-sotdi shartnomalarini tuzmasdan invoys (hisob-faktura) berish orqali korporativ bank kartochkalaridan foydalangan holda amalga oshirilishi mumkin. Mazkur Farmon asosida yoqilg‘i quyish stansiyasidan (YoQS) hisobvaraq-faktura talab qilishingiz mumkin. Hisobvaraq-fakturani bir oyda bir marta olsangiz bo‘ladi (Hisobvaraq-faktura rasmiylashtirish tartibi, AV 21.01.2019 y. 3126-son).

    Savol: Asosiy vositalar bo‘yicha amortizatsiya ajratmalarini hisoblash mazkur ob’ekt asosiy vositalar tarkibiga qabul qilingan oydan keyingi oyning dastlabki sanasidan boshlanadi hamda mazkur ob’ektning amortizatsiyalanadigan qiymati to‘liq so‘ndirilgunga yoxud ushbu ob’ekt balansdan hisobdan chiqarilgunga qadar amalga oshiriladi. Qaysi hollarda asosiy vosita bo‘yicha amortizatsiya hisoblash to‘xtatib qo‘yiladi?

    Javob: Asosiy vositalar (AV) bo‘yicha qonunda belgilangan ikkita holatda amortizatsiya hisoblashni to‘xtatib turish mumkin (5-son BHMS 32-bandi):

  • AVlar Vazirlar Mahkamasining 16.09.2003 yildagi 401-son qarori bilan tasdiqlangan Nizomda belgilangan tartibda konservatsiya qilingan taqdirda.
  • AVlarni butkul to‘xtatish sharti bilan ob’ektni qurib bitkazish, to‘liq jihozlash, qayta qurish, zamonaviylashtirish, texnik qayta qurollantirish davrida.

    Savol:  Korxonamizning balansidagi ikki qavatli binoni, asosiy vositasini – ko‘chmas mulkni realizatsiya qilmoqchimiz, ko‘chmas mulkning qoldiq qiymati 513,24 mln so‘m, sotish narxi ham shu qoldik qiymati bo‘yicha, ya’ni 513,24 mln so‘mni tashkil etmoqda. Korxonamiz 2019 yil 1-yanvardan boshlab QQS to‘lovchisi sifatida ro‘yxatdan o‘tdi. Ilgari asosiy vosita qoldiq kiymati bo‘yicha realizatsiya qilinganida QQS solish ob’ekti yuzaga kelmas edi. Agar korxona joriy 2019 yilda ko‘chmas mulkni qoldik qiymati bo‘yicha sotsa, QQS hisoblanadimi?

    Javob: Ha, asosiy vosita (shu jumladan ko‘chmas mulk) qoldiq qiymati bo‘yicha sotilganda QQS hisoblanadi.

    O‘zR 24.12.2018 yildagi O‘RQ-508-son Qonuni bilan Soliq Kodeksiga o‘zgarishlar kiritilgan. O‘zgarishlar 01.01.2019 yildan e’tiboran kuchga kiradi. Jumladan, SK 204-moddasining yangi tahririga muvofiq, korxonaning asosiy vositalari sotilganda QQS summasi ularni realizatsiya qilish qiymatidan hisoblanadi. Agar realizatsiya qilish qiymati asosiy vositalarning qoldiq qiymatidan kam bo‘lsa, u holda QQS summasi asosiy vositalarning qoldiq qiymatidan hisoblab chiqariladi.

    Savol: Korxona parrandachilik faoliyati bilan shug‘ullanadi, ya’ni yosh jo‘jalarni sotib oladi, keyinchalik ularni boqadi va so‘yib tovuq go‘shti sifatida realizatsiya qiladi. Korxona o‘z faoliyatini amalga oshirishda ijaraga olingan yer maydonidan foydalanadi (mahalliy xokimiyat tomonidan yer maydoni ajratilmagan). 2019 yildan korxona QQS to‘lovchisi bo‘lishi kutilayapti. Eshitishimizcha qishloq xo‘jaligi maxsulotlari QQSdan ozod qilingan. Bu holatda korxona yagona yer solig‘i to‘lovchisi bo‘lishi mumkinmi? Realizatsiya qilingan summadan QQS to‘lanadimi?

    Javob: Yagona yer solig‘i bo‘yicha

    Yuridik shaxs yagona yer solig‘i to‘lovchisi bo‘lishi uchun bir vaqtning o‘zida quyidagi shartlarga javob berishi kerak (SKning 362-moddasi):

    1) yer uchastkalaridan foydalangan holda qishloq xo‘jaligi mahsulotini yetishtirish va o‘zi yetishtirgan mazkur mahsulotni qayta ishlash yoxud yer uchastkalaridan foydalangan holda faqat qishloq xo‘jaligi mahsulotini yetishtirish asosiy faoliyat turi bo‘lishi;

    2) qishloq xo‘jaligini yuritish uchun mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan o‘zlariga belgilangan tartibda berilgan yer uchastkalariga ega bo‘lishi;

    3) qishloq xo‘jaligi mahsulotini yetishtirish va o‘zi yetishtirgan mazkur mahsulotni qayta ishlash hajmining ulushi realizatsiya qilish yoki qayta ishlash uchun olingan qishloq xo‘jaligi mahsulotini o‘z ichiga oluvchi qishloq xo‘jaligi mahsulotini yetishtirish va qayta ishlash umumiy hajmida kamida 50 foizni tashkil etishi.

    Yangidan tashkil etilgan qishloq xo‘jaligi tovarlari ishlab chiqaruvchi birinchi va ikkinchi shartlarga javob bersa, u davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan paytdan e’tiboran yagona yer solig‘i to‘lovchisi bo‘ladi.

    Xalq xo‘jaligi tarmoqlari tasniflagichiga muvofiq parrandachilik qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishiga kiradi (xos raqami – 21240). Agar korxonangiz yuqorida ko‘rsatilgan shartlarga javob bersa, yagona yer solig‘i to‘lovchisi bo‘lishingiz mumkin.

    Savol: Korxonamiz tovuq, tovuq tuxumi va go‘shti yetishtirishga ixtisoslashtirilgan bo‘lib, shu kungacha O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 12.04.2016 yildagi 110-sonli qaroriga asosan 01.01.2020 yilgacha import qilinadigan mahsulotlarga imtiyoz berilgan holda va ushbu imtiyozdan foydalangan holda korxona asosiy faoliyati uchun xom ashyo import qilib, tovuq tuxumi va go‘shti ishlab chiqargan. Asosiy faoliyati tovuq tuxumi va tovuq go‘shti ishlab chikarish bo‘lgan korxonalar QQS solig‘ini to‘laydimi?

    Javob: O‘zi yetishtirgan qishloq xo‘jaligi mahsuloti va Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadigan ro‘yxat bo‘yicha O‘zbekistonda ishlab chiqariladigan oziq-ovqat mahsulotlarini realizatsiya qilish oborotlari QQSdan ozod etiladi (SKning 208-moddasi 28-bandi). Tovuq go‘shti va tuxum VM tomonidan tasdiqlangan QQSdan ozod qilingan oziq-ovqat mahsulotlari ro‘yxatiga kiritilgan (VMning 31.12.2018 yildagi 1065-son qarori).

    Korxonangiz yetishtirgan tovuq go‘shti va tuxum realizatsiyasi bo‘yicha QQSdan ozod qilingan. Lekin asosiy faoliyatidan tashqari yana boshqa, QQSdan ozod qilinmaydigan faoliyat turi bilan shug‘ullansa, ushbu faoliyat turi bo‘yicha QQS to‘lashi lozim bo‘ladi.

    Savol: Korxonamiz yagona ta’sischisining roziligi bilan jamiyatda ishlamaydigan, lekin yordamga muhtoj bo‘lgan jismoniy shaxsga, uning oilaviy sharoiti og‘irligini hisobga olinib uy-joyini ta’mirlash uchun, jismoniy shaxsning nomidagi plastik kartochkasiga 50 mln so‘m pulmablag‘i o‘tkazib berildi. Ta’sischi roziligi bilan jamiyat hisob rakamidan korxonada ishlamaydigan jismoniy shaxs plastik kartochkasiga uy-joyini ta’mirlash uchun o‘tkazib berilgan pul mablag‘i qanday soliqlarga tortiladi?

    Javob: Korxonangizda ishlamaydigan jismoniy shaxsga berilgan pul mablag‘i ushbu jismoniy shaxsning tekinga olgan mol-mulki bo‘ladi va uning moddiy naf tarzidagi daromadi deb hisoblanadi (SKning 177-moddasi). Moddiy naf tarzidagi daromadlarga to‘lov manbaida jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i (JSHDS) solinadi. Lekin mehnatga oid munosabatlarda bo‘lmagan jismoniy shaxsga moddiy naf tarzida daromad to‘lovchi soliq agenti (ya’ni korxona), jismoniy shaxsning yozma arizasi asosida JSHDS ushlab qolmaslikka haqlidir.

    Bunda jismoniy shaxs SKning 189-moddasiga muvofiq o‘zi yashab turgan hududdagi davlat soliq inspeksiyasiga murojaat qilib deklaratsiya asosida JSHDS to‘lashi shart (SKning 184 moddasi).

    O‘z navbatida yuridik shaxs asosiy bo‘lmagan ish joyidan daromadlar olgan jismoniy shaxslar to‘g‘risida O‘zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo‘mitasi va O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan belgilanadigan shaklda, soliq davri tugaganidan so‘ng o‘ttiz kun ichida davlat soliq xizmati organlariga ma’lumotnoma taqdim etishi shart (SKning 187-moddasi 1-qismi 1-bandi).

    Jismoniy shaxslarning moddiy naf tarzidgi daromadlariga YaIT va pensiya fondiga sug‘urta badali solinmaydi (SKning 306-moddasi).

    Ma’lumot uchun. Soliq kodeksiga asosan pul mablag‘lari ham mol-mulk hisoblanadi (SKning 22-moddasi).

    Umumbelgilangan soliqlar to‘lovchi yuridik shaxslarda jismoniy shaxsning moddiy naf tarzidagi daromadlari hisoblanadigan xarajatlari foyda solig‘ini hisoblab chiqarishda chegirilmaydigan xarajatlar deb hisoblanadi (SKning 147-moddasi). YaST to‘lovchi korxonalarda soliq solinadigan bazaga ta’sir ko‘rsatmaydi.

    Savol: Uy-joy kodeksida "arenda" va "ijara" so‘zlari ishlatilgan. V bo‘lim "turar joy arendasi" deb nomlangan. Mazkur bobda arenda so‘zida ijara degan ma’noda aks etgan, ayrim moddalarda "ijaraga, arendaga berish" so‘zlari ishlatilgan. Fuqarolik kodeksida va boshqa kodekslarda arenda so‘zi ishlatilmagan. Uy-joy kodeksidagi "arenda" va "ijara" so‘lari ikki xil ma’noni anglatadimi? Agar ikki xil ma’noda bo‘lsa "arenda" so‘zi qanday ma’noni anglatadi?

    Javob: Fuqarolik kodeksiga binoan ijara va arenda atamalari bir ma’noni anglatadi.

    Faqat Fuqarolik kodeksida arenda atamasi “mulk ijarasi” (FK 34-bob) ma’nosida, ijara atamasi esa, uy-joy ijarasi (FK 35-bob) ma’nosida keltirilgan.

    MDH davlatlari huquqni qo‘llash amaliyotida ushbu atamalar tushunchalari quyidagi jihatlari bilan farqlanadi:

    - shartnomalar ob’ektining turlicha ekanligi. Ya’ni, ijara (turar joy ijarasi) ob’ekti sifatida faqat turar joy binosi bo‘lishi mumkin. Ayni vaqtda, ofis, ishlab chiqarish, savdo va omborxona binolari arenda (mulk ijarasi) predmeti bo‘la oladi;

    - yuridik shaxs arenda shartnomasining tarafi hisoblansa, ijarada jismoniy shaxslar ishtiroki nazarda tutiladi;

    - arenda beruvchi (arendodatel) va arendaga oluvchi (arendator) arenda munosabatlari ishtirokchilari hisoblanadilar. Ijara munosabatlari esa, ijaraga beruvchi (naymodatel) va ijaraga oluvchilar (nanimatel) o‘rtasida amalga oshadi.

    Shuningdek, uy-joy ijarasi (naem) shartnomasi 5 yildan ortiq bo‘lmagan muddatga tuziladi. Mulk ijarasi (arenda) shartnomasining muddati taraflarning kelishuviga binoan belgilanadi.

    Savolingiz mazmun va mohiyatiga ko‘ra unga rasmiy sharh berilishi kerakligi hamda bunday vakolat bizda yo‘qligi sababli qonun hujjatlariga rasmiy sharh berilishini so‘rab Konstitutsiyaviy sudga murojaat qilishingizni tavsiya qilamiz.

  • Наше предприятие зарегистрована в Бухарской области и занимается гарантийным, а также пост гарантийным ремонтом импортной бытовой техники и сотовых телефонов марки бренда «SAMSUNG» ОКОНХ 14981. Начиная, с 01 января 2019 года наше предприятие перешло на уплату общеустановленных налогов. У нас есть зарегистрированный экспортный контракт, по которому «Заказчик» нерезидент РУЗ., производит нам возмещение стоимости запасных частей на гарантийный ремонт и стоимость услуг (работу) в долларах США. Разъясните пожалуйста каким образом мы должны применять НДС к своим услугам?

Ответ: 1. Оборот, связанный с услугами по ремонту имущества, находящегося на территории РУз, с учетом использованных во время ремонта запасных частей, облагается НДС.

2. Да, стоимость возмещения за гарантийный ремонт и использованные запасных частей является доходом вашей организации.

У вас заключен договор с нерезидентом на оказание услуг по ремонту его товара (продукции, оборудования) во время гарантийного срока на территории Узбекистана. Оплата за них – это ваша выручка.

Если по счет-фактуре вы выставляете оплату за использованные запасные части отдельно, и за гарантийный ремонт отдельно – у вас два вида деятельности: торговля запасными частями и оказание услуг по ремонту. Об этом подробно можете прочитать здесь:

Если счет – фактура предоставлена на услуги, отдельным актом оказанных услуг перечислены использованные материалы – у вас будет выручка только от оказания услуг, а купленные и использованные запасные части вашим предприятием включается себестоимость ваших услуг.

3. Проводки зависят от того как оформлены документы.

Вариант 1: В счет-фактуре указывается перечень запасных частей с их стоимостью и отдельно стоимость услуг по ремонту. В этом случае запасные части – это товары для реализации, а на себестоимость услуг относится заработная плата работников, занимающихся оказанием услуг, ЕСП, а также другие расходы, непосредственно связанные с оказанием услуг. Проводки в данном случае будут такими:

 

 

 

Хозяйственная операция

Дебет

Кредит

Отражена выручка от торговли запасными частями на основании счета -фактуры

4010 «Счета к получению от покупателей и заказчиков»

9020 «Доходы от реализации товаров»

Списана себестоимость реализованных (использованных в ремонте) запасных частей

9120 «Себестоимость реализованных товаров»

2910 «Товары на складах»

Формирование себестоимости услуг

2010 «Основное производство»

Счета учета расходов (6710, 6520 и т.п.)

Отражена выручка от оказания услуг по ремонту

4010«Счета к получению от покупателей и заказчиков»

9030 «Доходы от выполнения работ и оказания услуг»

Списана себестоимость услуг

9130 «Себестоимость выполненных работ и оказанных услуг»

2010 «Основное производство»

Начислен НДС

4010«Счета к получению от покупателей и заказчиков»

6410 «Задолженность по платежам в бюджет»

Поступила выручка от реализации товаров и услуг

5210 «Валютные счета внутри страны»

4010«Счета к получению от покупателей и заказчиков»

 

Вариант 2: Счет фактура оформляется только на услуги по ремонту, стоимость запасных частей включается на себестоимость услуг (счет 2010), проводки аналогичны вышеуказанным, за исключением операций по продаже товаров

Вопрос: Мы заключили договор в начале января 2019 года на аренду помещения с арендатором до конца года. Договор поставили на учет в ГНИ. С марта месяца хотим повысить сумму аренды.

1. Что должен сделать арендодатель, если в персональном кабинете не предусмотрена возможность регистрации изменений к договору аренды недвижимости?

2. Достаточно ли письменно оповестить ГНИ об изменении договора?

Ответ: В Положении «О порядке обязательной постановки договоров аренды недвижимого имущества на учет в органах государственной налоговой службы» (рег.МЮ 11.10.2018 г. №3077) предусмотрен только порядок регистрации договоров аренды. В положении не предусмотрен порядок регистрации изменений и дополнений к договору аренды.

При изменении условий договора, в том числе суммы арендной платы, рекомедуем вам проинфомировать ГНИ. В случае, если в веб-сайте ГНК не предусмотрена возможность регистрации изменений и дополнений к договору аренды, вы  можете лично представить заявление в бумажной форме в орган государственной налоговой службы по месту регистрации юридического лица или месту расположения недвижимого имущества (п.10 Положения).

Если заявление об изменении условий договора в бумажной форме не будет принято ГНИ, то придется расторгнуть действующий договор, одновременно с этим заключить новый договор, где предусмотрены другие цены, зарегистрировав их в органах налоговой службы в установленном порядке.

Savol: Korxonamiz qurilish ishlarini olib borayotgan yuridik shaxslarga hamda xususiy qurilish ishlari bilan shug‘ullanyotgan jismoniy shaxslarga g‘isht maxsulotini ishlab chiqarib sotishga ixtisoslashgan bo‘lib, 2019 yilning 1-yanvaridan boshlab umumbelgilangan soliq to‘lovchi sifatida qayta ro‘yxatga olindik. Bu holda g‘isht zavodlari ham QQSni to‘lasa to‘liq 20 foiz mahsulotimiz tannarxga qo‘shiladimi?

Javob: Soliq kodeksining 218-moddasiga asosan, byudjetga to‘lanishi lozim bo‘lgan qo‘shilgan qiymat solig‘i summasini aniqlashda tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni) oluvchi haqiqatda olingan va (yoki) soliq to‘lovchi tomonidan ishlab chiqarilgan hamda o‘z ehtiyojlari uchun foydalanilgan tovarlar (ishlar, xizmatlar) bo‘yicha to‘lanishi lozim bo‘lgan (to‘langan) qo‘shilgan qiymat solig‘ining summasini hisobga olish huquqiga ega.

Shuningdek, ushbu moddaning oltinchi qismiga asosan umumbelgilangan soliqlarni to‘lashga o‘tilganda, shu jumladan belgilangan yillik aylanmaning (olingan tushumning) eng ko‘p miqdoridan oshgan va (yoki) qo‘shilgan qiymat solig‘ini ixtiyoriy to‘lashga o‘tilgan taqdirda, yuridik shaxs tovar-moddiy zaxiralarning qoldiqlari bo‘yicha o‘tilgan paytdan e’tiboran qo‘shilgan qiymat solig‘i summasini hisobga olish huquqiga ega bo‘ladi.

Siz tovar-moddiy boyliklari, shuningdek tayyor mahsulotlarning qoldig‘ini inventarizatsiyadan o‘tkazishingiz lozim.

Bunda, ishlab chiqariladigan mahsulotlarning tannarxini (kalkulyatsiyasini) qayta ko‘rib chiqishingiz, ya’ni QQS bilan sotib olingan xom-ashyolarning kalkulyatsiya narxini QQSni chiqarib yuborgan holda qayta hisob-kitob qilish lozim bo‘ladi. CHunki sotib olingan xomashyo va materiallar bo‘yicha to‘langan QQS summasi hisobga olinadi.

Misol uchun, 1000 dona g‘isht ishlab chiqarish uchun sarflanadigan hamda g‘ishtning tannarxiga kiritiladigan elektr energiyasi, tabiiy gaz va boshqa xomashyolarning qiymati 250,0 ming so‘mni hamda ularni sotib olishda tovar yetkazib beruvchilarga to‘langan QQS summasi 50,0 ming so‘mni tashkil qilgan.

Ushbu holatda xomashyo va materiallarning qiymati 250,0 ming so‘m bevosita ishlab chiqarilgan tayyor mahsulotning tannarxiga kiritiladi. Ular bo‘yicha to‘langan 50,0 ming so‘m QQS summasi byudjetga to‘lanadigan QQS summasini aniqlashda hisobga olinadi. QQS to‘lovchisi bo‘lmagan korxonalarda esa sotib olingan xomashyo va materiallarning umumiy qiymati 300,0 ming so‘m ishlab chiqarilgan mahsulotning tannarxiga olib boriladi.

Ishlab chiqarilgan tayyor mahsulot, ya’ni 1000 dona g‘isht 400,0 ming so‘mga realizatsiya qilinganda 20 foiz miqdorida 80,0 ming so‘m QQS hisoblanadi va 1000 dona g‘ishtning yetkazib berish qiymati 480,0 ming so‘mni tashkil qiladi.

Byudjetga to‘lanadigan realizatsiya qilingan tayyor mahsulot bo‘yicha hisoblangan QQS summasidan xomashyo va materiallarni sotib olishda to‘langan QQS summasi chegirilgan holda aniqlanadi va byudjetga to‘lanadigan QQS summasi 30,0 ming so‘mni (80,0-50,0) tashkil qiladi. Ya’ni, bu mahsulot realizatsiyasi qiymatining ko‘pchilik o‘ylaganidek 20 foizini emas, balki 7,5 foizini tashkil qiladi.

Savol Korxonamizga import qilingan asosiy vosita bo‘yicha yuk bojxona deklaratsiyasida “QQS to‘lovisiz” – yozuvi qayd etilganda qo‘shilgan qiymat solig‘ini hisobga olsa bo‘ladimi?

Javob: O‘zbekiston Respublikasi Soliq kodeksining 218-moddasiga asosan tovarlar, shu jumladan asosiy vositalar import qilinganda faqatgina byudjetga to‘langan qo‘shilgan qiymat solig‘i hisobga olinadi. Agar to‘lov amalga oshirilmagan bo‘lsa soliq to‘lovchi qo‘shilgan qiymat solig‘ini hisobga olish huquqiga ega bo‘lmaydi.

Bunda, qonun hujjatlari doirasida bojxona to‘lovlari bo‘yicha bo‘shagan mablag‘larni maqsadli ishlatilishini nazarda tutuvchi imtiyozlar belgilangan bo‘lsa, import qilingan tovarlar bo‘yicha bojxona rasmiylashtiruvi jarayonida qo‘shilgan qiymat solig‘i bo‘yicha to‘lov amalga oshirilmagan bo‘lsa ham soliq to‘lovchilar bojxona yuk deklaratsiyasida ko‘rsatilgan qo‘shilgan qiymat solig‘ini hisobga olish huquqiga ega bo‘ladi

Savol: O‘zbekiston Respublikasi  Prezidentining 30.10.2018 yildagi №PF-5564 sonli farmoni bilan ko‘chma savdo uchun ruxsatnoma olish talabi 2019 yil 1-yanvardan bekor qilingan. Lekin Vazirlar Mahkamasining 13.07.2016 yildagi 233-sonli qarori va uning ilovasi bekor bo‘lgani yo‘q. O‘zi ishlab chiqargan mahsulotning ko‘chma savdosini amalga oshirish istagi bo‘lgan ishlab chiqarish korxonasi o‘z mahsulotlarini nazorat kassa mashinasi va bank terminalini qo‘llagan holda sotishini ko‘chma savdo orqali amalga oshirishi mumkinmi? Buning uchun hozirgi kunda qanday talablar mavjud?

Javob: Ha, mumkin.

Ruxsatnoma berish tartibi bekor qilingach, yangicha tartib va talablarni belgilovchi hujjat qabul qilinmadi. Endilikda tadbirkorlik sub’ekti sifatida ro‘yxatdan o‘tkazilgan yuridik va jismoniy shaxslar xech qanday ruxsat berish tartibotisiz o‘z mahsulotlarini ko‘chma savdo orqali sotishlari mumkin.

“Normativ-huquqiy hujjatlar to‘g‘risida”gi qonunga ko‘ra Prezident farmon va qarorlari huquqiy jihatdan Vazirlar Mahkamasining qarorlaridan ustun hisoblanadi. SHunday ekan, Prezidentning PF-5564-sonli Farmonida ruxsatnoma olish talabining bekor qilinishi tadbirkorlik sub’ektlariga ko‘chma savdoni ruxsatnomasiz amalga oshirish huquqini beradi.

Savdo ob’ektlari turg‘un va ko‘chma ob’ektlarga bo‘linib, ko‘chma savdo ob’ektlari deganda vaqtincha joylashgan va mavsumiy yoki maqsadli xususiyatga ega bo‘lgan, shuningdek ish kuni tamom bo‘lgandan keyin yig‘ishtirib olishni va ob’ekt ko‘chirilishini talab etish asosida joylashtirilgan savdo ob’ektlari (lotoklar, peshtaxtalar, palatkalar, avtodo‘konlar va hokazolar) tushuniladi (O‘zbekiston Respublikasida chakana savdo qoidalarining 3-b. 6 va 8-xatb.), (keyinchalik – Qoidalar).

Tadbirkorlik sub’ektlari tomonidan ko‘chma savdo ob’ektlarida bank plastik kartochkalaridan foydalangan holda to‘lovlarni qabul qilish bo‘yicha hisob-kitob terminalining mavjudligi ta’minlanishi kerak (Qoidalarning 21-b. 2-xatb.).

Fikrimizcha, Farmonda ruxsatnoma olish talabining bekor qiliingani bilan savdo qilish qoidalari o‘z kuchida qoladi. 233-qarorning II bobida nazarda tutilgan ruxsat beruvchi talablar va shartlar, mohiyatiga ko‘ra savdo qilish qoidalarini ham ko‘zda tutadi.

Yuqoridagi fikrdan kelib chiqib, xulosa qilish mumkinki, siz ko‘chma savdoni amalga oshirishning amaldagi qoidalariga amal qilgan holda ruxsatnomasiz shug‘ullanishingiz mumkin.

Savol: Korxonamiz o‘tgan 2017 yilda foyda bilan chiqqan, lekin ta’sischi tomonidan dividend olinmagan. 2018 yil yakunlari bilan esa korxonamiz natijalari bo‘yicha zarar bilan chiqdi. Korxonaning zarar summasi 2017 yilgi foydadan ham ko‘p, u foydani ham yopib yuboradi. 2019 yil holatiga korxonada bo‘sh mablag‘lar mavjud. Ta’sischiga shu mablag‘larni dividend qilib bersa bo‘ladimi 2017 yil hisobidan?

Javob: O‘zbekiston Respublikasining “Mas’uliyati cheklangan hamda qo‘shimcha mas’uliyatli jamiyatlar” to‘g‘risidagi qonunning 26-moddasida (06.12.2001 y. №310-II) jamiyatning foydasini jamiyat ishtirokchilari o‘rtasida taqsimlashdagi va to‘lashdagi cheklashlar belgilangan. Jumladan, agar jamiyatning sof aktivlari qiymati uning ustav fondidan va zaxira fondidan kam bo‘lsa yoki to‘lash natijasida ularning miqdoridan kamroq bo‘lib qolsa, sof foydani taqsimlash yoki to‘lash taqiqlanadi.

2018 yil oxiriga taqsimlanmagan foyda/qoplanmagan zarar schetida (8700 schyotida) zarar aks etgan bo‘lsa (manfiy ishorali summa), avvalgi yillar foydasini taqsimlay olmaysiz. Ya’ni, ayni holatda sizda ta’sischilarga taqsimlanishi mumkin bo‘lgan foyda mavjud emas.

Savol: Korxonamiz yuridik shaxs sifatida jismoniy shaxsga qarashli yer uchastkasida joylashgan turar joy binosini ijaraga olish orqali omborxona sifatida foydalanishi mumkinmi?

Javob: Ha, mumkin.

Buning uchun turar joyni yashash uchun mo‘ljallanmagan noturar joyga o‘tkazish kerak (Uy-joy kodeksi 15-modda).Turar joyni yashash uchun mo‘ljallanmagan joyga o‘tkazish maqsadini, shuningdek kelgusida undan foydalanishning mo‘ljallanayotgan shakl va usullarini ko‘rsatgan holda, mulkdor (bu o‘rinda ijaraga beruvchi jismoniy shaxs) davlat hokimiyati organlari arxitektura va qurilish bo‘limlariga ariza berish orqali turar joyni noturar joy toifasiga o‘tkazishi kerak. Xamda 2018 yil 27-dekabrdagi PQ-4086 sonli qaror talablaridan kelib chiqqan holda noturar binolar uchun ijara summasining bazaviy miqdoridan kam bo‘lmagan miqdorda shartnoma tuzish va DSIda tegishli tartibda ro‘yxatga qo‘yish lozim.

Savol: Asosiy vositalar bo‘yicha amortizatsiya ajratmalarini hisoblash mazkur ob’ekt asosiy vositalar tarkibiga qabul qilingan oydan keyingi oyning dastlabki sanasidan boshlanadi hamda mazkur ob’ektning amortizatsiyalanadigan qiymati to‘liq so‘ndirilgunga yoxud ushbu ob’ekt balansdan hisobdan chiqarilgunga qadar amalga oshiriladi. Qaysi hollarda asosiy vosita bo‘yicha amortizatsiya hisoblash to‘xtatib qo‘yiladi?

Javob: Asosiy vositalar bo‘yicha qonunda belgilangan ikkita holatda amortizatsiya hisoblashni to‘xtatib turish mumkin (5-son BHMS 32-bandi):

Asosiy vositalarnir Vazirlar Mahkamasining 16.09.2003 yildagi 401-son qarori bilan tasdiqlangan Nizomda belgilangan tartibda konservatsiya qilingan taqdirda.

Asosiy vositalarni butkul to‘xtatish sharti bilan ob’ektni qurib bitkazish, to‘liq jihozlash, qayta qurish, zamonaviylashtirish, texnik qayta qurollantirish davrida.

Savol: MCHJ shaklidagi ishlab chiqarish korxonasi chet el fuqarosiga o‘zi ishlab chiqargan mahsulotni eksport kontraktiga asosan sotdi. CHet el fuqarosi tomonidan mahsulot uchun to‘lanadigan mablag‘ bank muassasasi tomonidan valyutada qabul qilindi va korxonaning joriy hisob raqamiga so‘mda topshirildi. Ishlab chiqaruvchi korxona chet elllik korxonaga mahsulotini sotdi. Qo‘shimcha bitimga asosan to‘lash muddati IM-40 rasmiylashtirilgan kundan boshlab 500 kun etib belgilandi. SHundan kelib chiqib. 1.CHet el fuqarosi tomonidan to‘langan valyuta mablag‘larini so‘mda kirim qilinishi to‘g‘rimi? 2. Bunday qo‘shimcha bitim to‘g‘ri tuzilganmi va bu holatda jarima sanksiyalari qo‘llanilishi mumkinmi? 3. CHet ellik korxona oldidagi kreditorlik qarz valyutasi har oyda qayta baholanib boradimi?

Jvaob: 1. Umumiy qoidaga ko‘ra korxonalarning xo‘jalik faoliyatidan olingan chet el valyutasidagi barcha mablag‘lar ularning chet el valyutasidagi schyotlariga albatta o‘tkazilishi kerak (20.04.1994 y. PF-837 ilovasining 2-b.). Agar eksport shartnomasi valyutada tuzilib, chet el fuqarosi tomonidan to‘lov valyutada o‘tkazilgan bo‘lsa, korxonaning valyuta hisobvarag‘iga hisoblab yozilishi kerak edi

2. Eksport operatsiyalari bo‘yicha tushum tushishi muddati tovarlar amalda eksport qilingan kundan boshlab 120 kundan oshib ketmasligi qat’iy imperativ qoida hisoblanadi (29.06.2000 y. VMQ № 245 4-b.).

Savoldan dastlabki IM-40 qachon rasmiylashtirilgani ma’lum emas. Agar IM-40 rasmiylashtirilgandan keyingi 500 kunlik muddat tovarlar amalda eksport qilingandan keyingi 120 kunlik muddatdan oshib ketmasa qo‘shimcha bitim to‘g‘ri tuzilgan hisoblanadi va jarima sanktsiyalari qo‘llanilmaydi, agarda amalda bu muddat 365 kungacha va undan ortiq oshib ketadigan bo‘lsa tegishli miqdordagi jarima santsiyasi qo‘llanilishiga sabab bo‘ladi.

Bunday holda yana qo‘shimcha bitim tuzib to‘lash muddatini tovar amalda eksport qilingan kundan boshlab 120 kundan oshib ketmaydigan muddat qilib belgilash maqsadga muvofiq. Zero, korxonalar jo‘natilgan tovarlar uchun tushumlar ularning schyotlariga o‘z vaqtida va to‘liq kelib tushishi uchun javobgardir (20.04.1994 y. PF-837 ilovasining 9-b.)

3. Valyutadagi kreditorlik qarzi esa har oyda Markaziy bank belgilagan kursga muvofiq qayta baholanib borishi kerak. Moliyaviy hisobot shakllarini to‘ldirish va topshirishda, jumladan, pul oqimlari to‘g‘risida hisobotni to‘ldirishda chet el valyutasidagi pul mablag‘larini qayta baholashdan yuzaga kelgan kurs farqlari saldosi bo‘yicha hisobot davri mobaynida hosil bo‘lgan, chet el valyutasidagi pul mablag‘larini qayta baholashdan yuzaga kelgan ijobiy yoki salbiy kurs farqlari saldosi aks ettirib choraklik yoki yillik moliyaviy hisobotlarni taqdim etib borish lozim

Вопрос: У нашего предприятия полная льгота по НДС, так как у нас аптечный бизнес, мы продаем лекарства и лекарственные препараты в розницу, нужно ли нам сдавать отчёты в ГНИ по месту нахождения по НДС и обязательно ли нужно заполнять входящие, исходящие реестры счета фактуры по полученным и отпущенным товарам? Нам интересно и в случае с У-НДС и О-НДС. И если мы перейдем на У-НДС, у нас не будет суммы зачета по НДС не по ОС и не по обороту? Или это касается только товароборота?

Ответ: В соответствии с пунктом 13 статьи 208 Налогового кодекса Республики Узбекистан реализация лекарственных средств освобождается от налога на добавленную стоимость.

Согласно статье 34 Налогового кодекса налоговым обязательством признается обязательство налогоплательщика, возникающее в соответствии с налоговым законодательством.

Так, налогоплательщик во исполнение налогового обязательства обязан составлять финансовую и налоговую отчетность и представлять ее в органы государственной налоговой службы, не зависимо от того он освобожден от уплаты НДС и имеет льготу по налогу.

Для сведения. При осуществлении расчетов с населением, в соответствии со статьей 222 Налогового кодекса плательщики НДС в представляемых населению кассовых чеках должны выделять сумму НДС.

В Вашем случае, при реализации лекарственных средств, которые освобождены от НДС сумма данного налога в кассовом чеке не указывается.

При этом, налогоплательщики, осуществляющие бесперебойные поставки товаров (розничная торговля) выписывают счет-фактуру один раз на последнее число месяца, реквизиты которой указываются в Приложении  налоговой отчетности по налогу на добавленную стоимость.

В случае выбора упрощенного порядка исчисления и уплаты НДС согласно статье 2263 налогоплательщики определяют сумму данного налога от стоимости реализации, без применения зачета, как по основным средствам, так и по осуществляемым оборотам.

Вопрос: На основании Указа Президента Республики Узбекистан УП-5303 от 16.01.2018г. “О мерах по дальнейшему обеспечению продовольственной безопасности» согласно приложения ряд товаров освобождены от таможенных платежей при импорте в Республику Узбекистан. Среди этих товаров есть семена подсолнечника из которых производится подсолнечное масло (продовольственный товар первой необходимости). И так при импорте семян подсолнечника маслозаводы освобождаются от уплаты налога на добавленную стоимость (НДС 20%) в таможню, а после переработке данного сырья из которого получают масло подсолнечное, шрот подсолнечный, лузга и т.д., данные предприятия при реализации этой продукции облагаются НДС, что по подсчетам автоматически повышает себестоимость продукции на 20%. Можно ли в расчете налога на добавленную стоимость брать в зачет сумму льготы которую предоставляют при импорте на таможне? Если нет, то как нам быть ведь выходит что выгоднее привезти зарубежное импортное готовое подсолнечное масло и заплатить на таможне 20% НДС и продавать на внутреннем рынке, чем производить.

Ответ. В соответствии с основными положениями статей 218 и 219 Налогового кодекса Республики Узбекистан допускается отнесение в зачет сумм налога на добавленную стоимость при импорте товаров в случае применения целевой льготы.

В Вашем случае, льгота является нецелевой, в связи с чем зачет по импортированным товарам не осуществляется.

При этом, следует учесть, что при переходе на уплату НДС и осуществлении производства растительного масла налогоплательщик получает возможность отнести в зачет сумму НДС по приобретенным товарам (работам, услугам), в том числе и по основным средствам, используемым при производстве растительного масла, что в свою очередь с учетом отсутсвия зачета по импортированному сырью, освобожденному от таможенных платежей позволяет снизить себестоимость выпускаемой продукции.

Кроме этого, согласно статье 2261 Налогового кодекса Республики Узбекистан юридические лица, в том числе являющиеся плательщиками единого налогового платежа, валовая выручка которых за налоговый период не превышает трех миллиардов сум, вправе выбрать упрощенный порядок исчисления и уплаты НДС в рамках которого предусматриваются дифференцированные ставки.

Так, при производстве растительного масла ставка налога составит 7 процентов.

При этом в рамках упрощенного порядка исчисления и уплаты НДС налогоплательщик определяет сумму налога, подлежащей уплате в бюджет исходя из стоимости реализации без осуществления зачета по приобретенным товарам (работам, услугам).

Manzil:
Toshkent shahar, Kichik halqa yo'li 3- uy

telefon: 71-230-90-07, faks: 71-230-16-50
Вернуться на верх